ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਾਰਗਵ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ—ਨਿਰੁੰਧੀ, ਧੂਮ੍ਰਿਣੀਕਾ, ਅਸ਼ਵਪੰਤੀਆ ਤੇ ਮੇਘਪਤਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਗਨੇਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੰਦਿਨੀ, ਸੁਭਾਗਿਆ ਤੇ ਸੁਮੰਗਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ, ਭਾਰਗਵ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਦਰਕਾਲੀ ਨੂੰ, ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ, ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਘਰ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ, ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ, ਬਾਹਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ, ਝੋਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਧਨਾਦਾ ਨੂੰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਰੁਣ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਪਰ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥੰਡਿਲਾ ਨੂੰ; ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਤ-ਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਬਾਹਰ ਭੇਟ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਦਾਦਾ ਨੂੰ, ਪਰਦਾਦਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਦਰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਯਮ ਜਾਂ ਨੈਰ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੁੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਗਾਂਵਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਇਹ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਈ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਘਰ-ਵਾਲਾ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਨਿ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਉਹ ਸਨਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਵਿਨਾਇਕ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਦੋਖ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ, ਜਾਂ ਜੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਗਰਭ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਜਿਹੜੇ ਫੁੱਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ; ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ। ਸਭ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਨਾਨ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰੇਵਤੀ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਯਾ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ। ਪੁਨਰਨਵਾ, ਰੋਚਨਾ, ਸ਼ਤਾਂਗਾ, ਗੁਰੂਣੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਮਧੁਕਾ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਲਦੀ, ਟਗਰਾ, ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਤਣੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਬਰ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਮਾਮਸੀ, ਯਾਸਕ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਸਰੋਂ, ਕੁਸ਼ਠ, ਅੰਬਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਵੀ ਲਗਾਉਣੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਗਵਯਾਂ ਅਤੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਰਘ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ। ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ 108 ਲਕੜੀਆਂ, ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣਾ; ਭਦਰਾ, ਸੁਭਦਰਾ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਕਲਸ਼, ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭ ਤਿਆਰ ਕਰਣੇ। ਅਮੋਘ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਪਰਜਨਯ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਕੁੰਭ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੇ। ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਵਸੁ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਣ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਜਯੰਤੀ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯਾ, ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ, ਵਿਸ਼ਣੁਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਆਦਿ ਜੜੀਆਂ ਪਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚੰਦਨ, ਉਸੀਰਾ, ਕੇਸਰ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕਪੂਰ, ਬਾਲਕਾ, ਪੱਤਰ ਤੇ ਛਾਲ ਪਾਉਣੀ। ਜਾਤੀ ਫਲ, ਲਵੰਗ, ਮਿੱਟੀ, ਪੰਜ ਗਵਯਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ-ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਜਯ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ; ਪੂਰੀ ਹੋਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣੀ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਅਚਾਰਿਆ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਨਾਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਿਕ ਸਨਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਦੋਖ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਵਿਨਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ।" ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਵਿਨਾਇਕ ਦੋਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮੂੰਡੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਮਾਂਸ-ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਵੇਦ-ਪਾਠੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਧਨਵਾਨ ਨੂੰ ਨਫਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਸਨਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਹਸਤਾ, ਪੁਸ਼ਯਾ, ਅਸ਼ਵਯੁਕ, ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਾਏ ਦੇ ਘੀ ਤੇ ਸਰੋਂ ਦੀ ਲੀਪ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲ੍ਹ ਕੇ, ਸਿਰ ਵੀ ਲਪੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਚਾਰ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ; ਇਹ ਘੜੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲ, ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਧਿਆਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਨੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੋਖ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਵੇ।