ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ “ਹੰਸ: ਸ਼ੁਚਿ:” ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਸੁਰਜ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ “ਸਵਾਹਾ” ਆਖ ਕੇ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੋਮ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਹਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ, ਪਰਜਨਯਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਲ ਚਲਾਇਆ। ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਲਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮਿਠੀ ਰੇਖਾ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਬਿਜਾਈ, ਮਿੱਟੀ ਚੁਕਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੇ ਇਹ ਰਸਮ ਅਟੱਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। “ਸਮੁਦ੍ਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; “ਵਿਸ਼ਵਨਰ” ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੇਹਦ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਅਗਨਿ ਤੂੰ ਹੈਂ” ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਦੌਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹੇ। ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚੰਗੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਹੈ। “ਮਾਰਗ ਸੁਭ ਹੋਵੇ” ਆਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ “ਹੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਗਰਭ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ “ਅੱਛਾ ਵਦਤਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ “ਮਨਸ: ਕਾਮ” ਪਾਠ ਕਰੇ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, “ਕਰਦਮੇਨਾ” ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਨ੍ਹਾਵੇ। ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ “ਅਸ਼ਵਪੂਰਵਾ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਵੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਚਮੜੇ ਉੱਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਹੋਮ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। “ਆਗਾਰਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖੂਟ ਧਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋ-ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਢੋਲ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ; ਜਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਗਨਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਅਖੂਟ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; “ਅਮੀਵਹ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ, ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂ ਭੱਜਦੇ, ਜਾਂ ਕੈਦ ਹੋਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, “ਤ੍ਰਯੰਬਕ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੂਧ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਸੌ ਹੋਮਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਨ੍ਹਾ ਕੇ, “ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; “ਇੰਦ੍ਰਾ ਸੋਮੇਤੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਤ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, “ਤੂੰ, ਅਗਨਿ, ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਹੈਂ” ਆਖ ਕੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। “ਆਦਿਤਯ” ਅਤੇ “ਸਮਰਾਜ” ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ “ਮਹੀਤੀ” ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਰਿਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; “ਇੰਦ੍ਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਲੀ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। “ਵਾਚੰ ਮਹਿ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; “ਸ਼ੰਨੋ ਭਵਤੁ” ਦੋ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; “ਉਤਤਭੇਦਮ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। “ਸ਼ੰਨੋਗਨਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; “ਕਨਿਆ ਵਾਰਰਸ਼ਿ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। “ਵਾਚੋ ਵਿਦਮ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਵਮਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਖਾਨਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਾਹਠ (62) ਰਿਚਾਂ ਨੂੰ “ਪਰਸਵਾ” ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਸੜਸਠ (67) “ਸਵਾਦਿਟਯੇ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਮਨੀ ਮੰਤ੍ਰ 106 ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, “ਆਪੋਹਿਠ” ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਜਾਪੇ; ਧਨ ਲਈ, “ਪ੍ਰਦੇਵਨਨੇਤੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਮਰੁਧਨਵਾ ’ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਪੜ੍ਹੇ। ਜਦੋਂ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਆਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ “ਪ੍ਰਾਵੇਯਾਭਿ” ਰਿਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪੇ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਨੂੰ “ਮਾ ਪ੍ਰਗਾਮਾ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ “ਯਕਤੇਯਮ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਰਤਨਾਤਾ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ “ਇਦੰ ਮੈਧਯਮ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਗੋ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰੇ; ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ; “ਵਯ: ਸੁਪਰਣਾ” ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। “ਇਵਿਸ਼ਯੰਤੀਆਂ” ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—“ਵ੍ਰਿਹਸਪਤੇ ਅਤੀਤੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਵਰਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਰੱਖਿਆ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਧਨ, ਸੰਤਾਨ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।