ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ‘ਉਭਯ ਪੁਮਾਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਦ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ। ਇਹੀ ਜਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ‘ਉਭਯ ਵਸਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ‘ਨਾ ਸਾਗੰਨ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ‘ਕਾਇਆ ਸ਼ੁਭੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ, ਅਤੇ ‘ਇਮੰ ਨ੍ਰਸੋਮੰ’ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ‘ਅਗਨੇ ਨਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਾ। ਜਿਹੜਾ ‘ਵੀਰੰ ਨਯੰ’ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ। ‘ਸੰਕਟੋ ਨੇਤੀ’ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ‘ਯੋ ਜਾਤ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ‘ਗਣਾਨੰ’ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਮਿਲਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ‘ਯੋ ਮੇ ਰਾਜਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਚਾਹੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੂਕੂਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਰੂਰ ਉਚਾਰਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ੁਧਤਾ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲਦੀ। ‘ਕ੍ਰਣੁਸ੍ਵ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਅੱਗ ਉਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪਾਸੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ। ‘ਹੰਸ: ਸ਼ੁਚਿ:’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਲ ਨਿਹਾਰਦਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਜਦੋਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ‘ਸਵਾਹਾ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਭੋਗ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ। ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤ, ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਭਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਅਨਾਜ ਤੇ ਸੀਤਾ ਲਈ, ਚੰਗੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮਿਟੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ। ਬੀਜ ਬੋਣ, ਢੱਕਣ ਤੇ ਲਕੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਰਸਮ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਸਮੁਦ੍ਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ‘ਵਿਸ਼ਵਨਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ, ਅਮਰ ਯਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ। ‘ਅਗਨੇ ਤੁਮਸਿ’ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਮਨਚਾਹਾ ਧਨ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਵਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਹੈ। ‘ਪੰਥਾ: ਸੁਸ਼੍ਰਿਤਾ:’ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ। ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ‘ਹੇ ਵਨ ਦੇਵਤਾ!’ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਦਾ ਗਰਭ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਤਮ ਗਰਭ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਖਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ‘ਅੱਛਾ ਵਦਤਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਵਰਖਾ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ‘ਮਨਸ: ਕਾਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ‘ਕਰਦਮੇਨਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ। ਜੋ ਰਾਜਸੱਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ‘ਅਸ਼ਵਪੂਰਵਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ। ਰਾਜਾ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ, ਵੈਸ਼ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਆਗਾਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਖੂਟ ਧਨ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਗਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਜੰਗੀ ਡੌਲ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ। ਵਰਖਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਫੌਜ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ; ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ। ਤਿੰਨ ਅਗਨੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਖੂਟ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ; ‘ਅਮੀਵਹ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ। ਭੀੜ, ਮੁਸੀਬਤ, ਕਿਲ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਫਸਣ ਜਾਂ ਭੱਜਣ ਸਮੇਂ, ਜਾਂ ਕੈਦ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ‘ਤੱਚਕਸ਼ੁਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ‘ਇੰਦਰ ਸੋਮੇਤੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਤ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ‘ਅਗਨੇ ਵਰਤਪਤ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇ। ‘ਆਦਿਤਯ’ ਅਤੇ ‘ਸੰਰਾਜ’ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ; ਚਾਰ ‘ਮਹੀਤੀ’ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਰਿਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਲੀ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ। ‘ਵਾਚੰ ਮਹਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਪਾਉਂਦਾ; ‘ਸ਼ੰਨੋ ਭਵਤੁ’ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ; ‘ਉਤਤਭੇਦਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ। ‘ਸ਼ੰਨੋਗਨਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ; ‘ਕਨਿਆ ਵਾਰਰਸ਼ਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦਾ। ‘ਵਾਚੋ ਵਿਦਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ; ਪਵਮਨੀ ਰਿਚਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਖਾਨਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਤੀਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਾਸਠ (62) ਰਿਚਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਰਸਵ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਈ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਿਚਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਲੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਆਤਮਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕਲਿਆਣਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।