ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਐਸਾ ਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਫਾਇਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਖੂਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ—even ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ—ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੇ ਮਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੁੱਤੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਸ਼ਤ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ ਜਦੋਂ ਫਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਭੈਂਸ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ; ਗਾਂ ਲਈ ਅੱਧੀ; ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਭੇੜ ਲਈ ਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਧੀ। ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਖਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੰਡ ਦੋਹਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਜੇ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਭੈਂਸ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੰਡ ਹੁੰਦਾ। ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਈ, ਓਨੀ ਹੀ ਫਸਲ ਜ਼ਮੀਨਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ; ਗੱਲੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਦੰਡ ਲਗਦਾ। ਜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕੋਈ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਵਰਗਾ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਬਲਦ, ਜਣੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਆਈਆਂ ਗਾਂਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੱਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਗੱਲੇ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ-ਭੈਂਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਓਹੋ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰੇ; ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਰਕੇ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈ ਕੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਪਣਾਂ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਚਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਾ (ਦੁਜਾਤੀ) ਹਰ ਥਾਂ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਪਿੰਡੜੀ ਲਈ ਦੋ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਧਨੁਸ਼। ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੱਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਖਰੀਦਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ। ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਖੁਦ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰੇ। ਚੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਗੁੰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਬਾਂਧ ਪਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿਆਨਵੇ ਪਣਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ। ਜੇ ਚੀਜ਼ ਰਾਖਿਆਂ ਜਾਂ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਚਾਰ ਪਣਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜ, ਭੈਂਸ, ਉੱਠ ਜਾਂ ਗਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਦੋ, ਭੇੜ-ਬੱਕਰੀ ਲਈ ਚੌਥਾਈ ਪਣਾਂ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ। ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਇਦਾਦ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੇ ਵਾਰਸ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਡਿੱਗ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ; ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲੈਣਾ। ਬੀਜ, ਜੋੜੇ, ਰਤਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਡੀਕ ਸਮੇਂ ਹਨ—ਦਸ, ਇੱਕ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ। ਸੋਨੇ ਲਈ ਹਰ ਸੌ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪਲਾਂ ਦਾ ਘਾਟ, ਚਾਂਦੀ ਉੱਤੇ ਸੌ, ਟਿੰਨ ਤੇ ਸੀਸਾ ਉੱਤੇ ਅੱਠ, ਤਾਂਬੇ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ, ਲੋਹੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਲਈ ਹਰ ਸੌ ਉੱਤੇ ਦਸ ਪਲ ਵਾਧਾ, ਮਧਯਮ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪੰਜ, ਸੁਤੰਤਰ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਲ ਜਾਣੋ। ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਵਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਤੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨੁਕਸਾਨ; ਰੇਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਛਾਲ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਾ ਘਾਟ, ਨਾ ਵਾਧਾ। ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੱਸਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਂ ਵਿਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਮਾਲਕ ਭਗਤੀ, ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਗੁਲਾਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੱਕ ਓਸੇ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਭੋਜਨ ਲਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੱਖਣਾ ਦੇਵੇ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬਣਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਿਠਾਏ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨ ਭੁੱਲੇ, ਸਮਝੌਤਾ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਧਰਮ ਤੇ ਚਲੇ, ਉਹਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ। ਸਭ ਜੋ ਸਭਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮੰਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਜੋ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗੇ। ਸਭਾ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਗਿਲਡਾਂ, ਵਪਾਰੀ, ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਰਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇ; ਨਾ ਲਏ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ, ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ। ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਨਫੇ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਜਾਂ ਕੰਮ ਵੱਖਰਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਭਰਨਾ ਪਵੇ; ਜੇ ਵੱਧ ਕਰੇ, ਵੱਧ ਮਿਲੇ। ਜੋ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਓਨੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ; ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਨਿਭਾਉਣ, ਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿਰਣਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਵਪਾਰ, ਜਾਇਦਾਦ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।