ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਦੇਣ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਲਿਖਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਾਤ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਫਲਾਨੇ ਦੀ ਰਾਏ” ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਵਾਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਮੈਂ, ਫਲਾਨਾ, ਇੱਥੇ ਗਵਾਹ ਹਾਂ”—ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਕਾਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ। ਜੇ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਣਪੜ੍ਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਸਭ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਗਵਾਹ ਇਹ ਲਿਖ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ‘ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਖੀਰ ’ਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਇਹ ਲਿਖਤ ਫਲਾਨੇ ਨੇ ਲਿਖੀ।” ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਤ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਜੇ ਜਬਰ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਨਾ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ। ਐਸੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਕਰਜ਼ਾ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲਿਖਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਗੁੰਮ, ਮਿਟੀ, ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਟੁੱਟ ਜਾਂ ਫਟ ਜਾਂ ਸੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਲਿਖਤ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤਰਕ, ਢੰਗ, ਕਰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਰਸੀਦ ਦੇਵੇ। ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਫਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਲਿਖਤ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਆਰੋਪਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਤੋਲ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸੰਦੂਕ ਵਰਗੀਆਂ ਅਗਨੀ-ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇਗਾ। ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਬਿਨਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦ ਲਈ ਨਾ ਤੋਲ, ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਨਾ ਪਲਾਊ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ; ਰਾਜਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਲਈ ਤੋਲ ਆਦਿ ਜਾਂ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਲਈ ਵੀ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਵਿਧੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ-ਦਸ ਦੀ ਰਕਮ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦਕਿ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਤੋਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਅੰਨਾਂ, ਲੰਗੜਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਾਤ ਜੌ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਲ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਵਜ਼ਨ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੋਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਤੋਲ, ਤੂੰ ਸਤਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਸੱਚ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰ।” ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਚੱਲ; ਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿਉੜਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ।” ਫਿਰ ਪੰਜਾਸੀ ਪਲ ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਲੋਹਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਤ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਸੋਲ੍ਹ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ। ਜੇ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿਉੜਾ ਨਾ ਸੜੇ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਲੋਹਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਗਨਿਆ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਰ; ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ।” ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਵਲ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜੰਘਾਂ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੀਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੀਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, “ਤੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ। ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਘਾਤ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ਾਰੰਗ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲੈ।” ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਵੀਂ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਗੁਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਚਰਨ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕਰਮ, ਇਹ ਸਭ ਹਲਕੇ ਸ਼ੱਕ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਚਰਵਾਹੇ, ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੱਦ ਮਿੱਟੀ, ਕੋਇਲਾ, ਚੋਪੜੀ, ਰੁੱਖ, ਬੰਧ, ਚਿਟੀਆਂ, ਖੱਡਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਦ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਹੱਦ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਬਾਗਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਉੱਤਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੱਦ ਤੋੜੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ, ਵੱਡੀ ਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਲਿਖਤ, ਗਵਾਹੀ, ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।