ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ, ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦੀ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੂਰਨ ਕਮਾਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਏ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇਕੀਆਂ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੇਕੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇਕ ਗਵਾਹ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਉਠਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਗਵਾਹ ਘੱਟ ਨੇਕ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੱਖ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਨੇਕ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਗਵਾਹ ਵੱਧ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਕਹਿਣ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਗਵਾਹ ਝੂਠੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਲਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕ਼ਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਾਤ, ਕੁਲ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੁਕੱਦਮਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਾਏ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਗਵਾਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 'ਮੈਂ, ਫਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਗਵਾਹ ਹਾਂ' ਲਿਖੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵਜੀਬ ਕਾਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਅਣਪੜ੍ਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੀਅਤ ਸਾਰੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਲਿਖ ਦੇਵੇ। ਲਿਖਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖੇ, 'ਫਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।' ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਜ਼ਬਰ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਨਾ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਕਰਜ਼ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਜਮਾਨਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਲਿਖਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਗੁੰਮ, ਮਿਟੀ, ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਲਿਖਤ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤਰਕ, ਢੰਗ, ਨਿਸ਼ਾਨ, ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੇ ਕਰਜ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਰਸੀਦ ਦੇਵੇ। ਕਰਜ਼ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਲਿਖਤ ਫਾੜੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਗਵਾਹ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਵੱਡੀਆਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਤੋਲ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿਟਾਰਾ ਵਰਗੀ ਪਰਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਪਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਖ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਹਲ, ਨਾ ਤੋਲ, ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ; ਰਾਜਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਲਈ ਤੋਲ ਆਦਿ, ਤੇ ਪਿਟਾਰਾ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਲਈ ਵੀ, ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ; ਪੰਜਾਹ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਕਮ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਤੋਲ ਦੀ ਪਰਖ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਲੰਗੜਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਲਈ ਸੀ; ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਜੌ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੀ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ, ਲਕੀਰ ਲਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਸੂਰਜ, ਚੰਨ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਿਲ, ਯਮ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੋਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, "ਹੇ ਤੋਲ, ਤੂੰ ਸਚ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈਂ, ਸਚ ਦੱਸ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ।" ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਚਲ; ਜੇ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਲ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ, ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿਉੜਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, "ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਨੇਕੀਆਂ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਚ ਉਚਾਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੰਜਾਸ਼ ਪਲ ਭਾਰ ਦੀ ਲੋਹ ਦੀ ਗਰਮ ਗੇਂਦ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਸੋਲਾਂ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ 'ਤੇ ਚਿਉੜਾ ਨਾ ਸੜੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਲੋਹ ਦੀ ਗੇਂਦ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਏ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਪਰਖ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, "ਹੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਰ ਦੇ; ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਚ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, رانਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ, ਇੱਕ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਤੀਰ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਰਖ ਵਿੱਚ, "ਤੂੰ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਚ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸਚ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ," ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਾਰੰਗ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਆਂ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਦਾ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ।