ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਦੂਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਣੀ ਰਕਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵਾਅਦਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਨ ਜਮ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਮਾਨ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਨ ਲੱਭ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹ ਸਮਾਨ ਆਪਣੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਨ ਸੁਦ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਜਮ੍ਹਾ ਜਾਂ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮੰਗੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਪਸਵੀ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਗਵਾਹ—ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਰਗ ਅਨੁਸਾਰ—ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਜੂਆਰੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਗਲ, ਦੋਸ਼ੀ, ਅਭਿਨੇਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ, ਨਕਲੀ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ—ਹੇਠਾਂ ਪਏ, ਜੋ ਚਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਥੀ, ਸੰਗੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚੋਰ, ਬਿਨਾਂ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਚੋਰੀ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਗਵਾਹ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਦੋ ਪੱਖ ਗਵਾਹ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣੀਸਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਮੰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਪਾਪ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਗਵਾਹੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘਰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ-ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਿਛਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਜੋ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਏ ਵੰਡ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟੀਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੱਖ ਦੇ ਗਵਾਹ ਸੱਚੀ ਸਫਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਖ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਵਾਹ ਘੱਟ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਖ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਗਵਾਹ ਦੁਗਣੇ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਗਵਾਹ ਝੂਠੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਲੁਕਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੌਣ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਮਾਮਲਾ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਾਤ, ਵੰਸ਼, ਪਰਿਵਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਾਮਲਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਫਲਾਨੇ ਦੀ ਰਾਏ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਗਵਾਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਿਖੇ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੈਂ, ਫਲਾਨਾ, ਗਵਾਹ ਹਾਂ—ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਜਬ ਕਾਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਣਪੜ੍ਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਦੱਸੇ, ਤੇ ਗਵਾਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਾਰੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਲਿਖ ਦੇਵੇ। ਲਿਖਤ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਮੈਂ, ਫਲਾਨੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲਿਖੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖੇ: 'ਫਲਾਨੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ।' ਗਵਾਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਲਿਖਤ, ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਜਬਰ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਥਾਪਾ ਕਰਜ਼ਾ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਸਮਾਨ, ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲਿਖਤ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਗੁੰਮ, ਮਿਟੀ, ਚੋਰੀ ਹੋਈ, ਟੁੱਟੀ, ਫਾੜੀ ਜਾਂ ਸਾੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲਿਖਤ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੱਕ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤਰਕ, ਠੀਕ ਵਿਧੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭੁਗਤਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਰਸੀਦ ਦੇਵੇ। ਭੁਗਤਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲਿਖਤ ਫਾੜੀ ਜਾਵੇ; ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ, ਨਵੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੋਲ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪੇਟ—ਇਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂਚਣ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਗੇ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵਾਅਦੇ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇ; ਇਮਤਿਹਾਨ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹزار ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਤੋਲ, ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਨਾ ਪਲਾਊ; ਰਾਜਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਜਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੋਲ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਚਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਮਤਿਹਾਨ, ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲੇ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ। ਤੋਲ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਲੰਗੜਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਲਈ; ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ; ਸੱਤ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ। ਜੋ ਦੋਸ਼ੀ ਤੋਲ ਉਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਲ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ, ਲਕੀਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਥੱਲੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਹਵਾ, ਅੱਗ; ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਿਰਦਾ ਅਤੇ ਯਮ; ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਤੋਲ, ਤੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਸੱਚ ਬੋਲ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।