ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਫੜ ਕੇ ਨਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਝਗੜਾ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਲਟ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਮਲਾ ਸੁਲਝ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਰਕਮ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਿੰਸਾ, ਚੋਰੀ, ਗਾਲਾਂ, ਸ਼ਾਪਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ, ਨਿਯਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ "ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ", ਤਾਂ ਫੈਸਲਾ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਹੋਂਠ ਚਾਟਦਾ, ਉਹਦੇ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਦੋਖੀ ਦੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਚਿਹਰਾ ਰੰਗਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ। ਦਾਅਵੇ ਜਾਂ ਗਵਾਹੀ ਵਿਚ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸੁਲਝਾ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੰਡਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਕੋਲ ਗਵਾਹ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬੋਲਦੇ। ਜੇਕਰ ਪਹਿਲੀ ਗਵਾਹੀ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸਾ ਬੋਲਦਾ; ਜੇਕਰ ਝਗੜਾ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੇ। ਪੈਸਾ, ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਦੌਲਤ, ਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ ਰਹਿੰਦੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਸੂਲ ਕਰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਚਾਹੇ ਮਾਮਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੁਕੱਦੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰਾ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਿੱਸੇਵਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਰੀਤ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿਚ ਟਕਰਾਅ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਕਬਜ਼ਾ ਅਤੇ ਗਵਾਹੀ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਨੀ-ਪਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਰ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਮਾਮਲੇ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਸਵੀਕਾਰ ਜਾਂ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਅਵਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਜੇਕਰ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ—ਪਰ ਗਿਰਵੀ, ਹੱਦਬੰਦੀ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਤਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਰਾਜੇ, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਇਦਾਦ, ਜਾਂ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਲਤ ਵਰਤਦਾ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਦੰਡਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਕਮ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਤਨਾ ਦੇਵੇ; ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਵੇ। ਸਬੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਸਬੂਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਦਾਅਵਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਐਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਬਿਨਾ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਧਮਕੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਔਰਤ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਨਿੱਜੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਗਲ, ਬੀਮਾਰ, ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਮਾਨਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਜੇਕਰ ਗਿਰਵੀ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੂੰ ਗਿਰਵੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇਵੇ। ਜੇਕਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰੇ। ਸੁਧ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਨਾਲ, ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਿਆਜ ਇੱਕ ਅੱਸੀਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਤੀ ਸੌ 'ਤੇ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸੱਤਰ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੱਠ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਚਾਰ, ਕਪੜੇ-ਅਨਾਜ-ਸੋਨੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਿਆਜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਦਸ, ਵਿਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੀਹ ਤੱਕ ਵਿਆਜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਆਜ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾਅਵਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਨਿੰਦਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੋ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਅਗਨਿ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: ਕਰਜ਼ਦਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਪੈਸਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਪਸ ਦੇਵੇ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ। ਜੇਕਰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਕਮ ਦਾ ਦਸ ਫੀਸਦੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੂਰਾ ਰਕਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੌ 'ਤੇ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦੇਵੇ। ਹੇਠਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਜ਼ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਮਧਸਥਤਾ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਜ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਜਿਸਨੇ ਵਾਰਸਤ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਏ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਇਦਾਦ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇਕਰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਏ। ਪਰਤੂ, ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਕਰਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਲਈ। ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਔਰਤ ਗਵਾਲਣ, ਪਹਲਵਾਨੀ, ਨਾਚਣ, ਧੋਬਣ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਤੀ ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੀ ਆਮਦਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ। ਜੋ ਕਰਜ਼ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਕੇਲੀ ਲਿਆ, ਉਹ ਪਤੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਖੁਦ ਦੇਵੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਪਿਤਾ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ, ਮਰ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤਾ, ਜੇਕਰ ਗਵਾਹ ਹੋਣ, ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਉਣ। ਪਰ ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਜੂਆ, ਜੁਰਮਾਨੇ, ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਐਸੀਆਂ ਲੋੜੀਂ ਬਚੀ ਰਕਮ, ਜਾਂ ਬੇਉਕਤ ਫ਼ਰਮਾ ਦਿੱਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਭਰਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਆਂ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਕਰਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਵੰਡੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਉਣ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ੀ, ਜ਼ਮਾਨਤ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਝੂਠੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਉਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ।