ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਪ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦੀ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਚਲਦਾ, ਦੌੜਦਾ ਜਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕਲਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਛੇ ਅੰਗੁਠੇ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਛੜਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਅੱਧ ਹੱਥ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ, ਅਤੇ ਸਮਾਨ, ਆੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਸ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ: ਨਵੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾ ਕਰਕੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੈਰੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਗਨਿ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਘੁੰਮਣਾ, ਵੱਜਾਉਣਾ, ਉੱਚਲਣਾ, ਡੁੱਬਣਾ, ਦੌੜਣਾ, ਝਪਟਨਾ, ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਆਕਰਮਣ ਕਰਨਾ, ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਭੁੱਲਭੁਲਾਈ—ਇਹ ਸਭ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਬਣਾ, ਝਟਕਣਾ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਹਿਲਣਾ, ਅਣਖ਼ਬਰ ਧਮਾਕੇ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵੱਜ—ਇਹ ਵੀ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਡਰਾਉਣੇ ਹਮਲੇ, ਪੂਰੇ, ਅੱਧੇ ਅਤੇ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ—ਇਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਸੂਰ (ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ) ਦੀ ਭਾਂਤ, ਅਤੇ ਮੋੜਨਾ—ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬੱਤੀ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਮੋੜਨਾ, ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ, ਫੜਨਾ, ਹੌਲੀ ਚਲਣਾ, ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣਾ, ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਫੜਨਾ ਤੇ ਰੋਕਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਪੀਣਾ, ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਫੜ—ਇਹ ਗਿਆਂਦ ਵਿੱਚ ਫੰਦੇ ਦੀ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਸਿੱਧਾ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਤਿਰਛਾ, ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫੰਦੇ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਕਟਣਾ, ਚੀਰਨਾ, ਵੱਜਾਉਣਾ, ਘੁੰਮਾਉਣਾ, ਲਿਟਾਉਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਚੀਰਨਾ, ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵਿਧੀ—ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੈਰ ਪਾ ਕੇ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਸੀਟੀ ਮਾਰਨਾ, ਚੀਰਨਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਝੂਲਣਾ—ਇਹ ਭਾਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਛੇਵੀਂ ਵਿਧੀ 'ਚ ਵੱਡਾ ਵੱਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪੰਖੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਭਾਲਾ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ, ਗੋਮੂਤਰ, ਵਧੀਆ, ਕਮਲ-ਆਸਨ, ਉਚਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੱਬਾ ਤੇ ਸੱਜਾ—ਇਹ ਗਦੇ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਮੋੜਨਾ ਤੇ ਉਲਟ ਮੋੜਨਾ, ਉਚਕਿਆ ਪੈਰ, ਉੱਚਲਣਾ, ਹੰਸ ਦੀ ਕੁਟਾਈ, ਤੇ ਦਬਾਉਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਗਦੇ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਹਨ। ਡਰਾਉਣਾ ਵੱਡਾ ਵੱਜ, ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਛਾਲ, ਸੁੱਟਿਆ ਹੱਥ, ਖੜਾ ਹੋਣਾ, ਖਾਲੀ ਹੱਥ—ਇਹ ਕੁਹਾੜੀ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਜਾਉਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਤੇ ਕੁਚਲਣਾ—ਇਹ ਮਗਰ ਅਤੇ ਉੱਚਲਣ ਤੇ ਵੱਜਣ ਦੀ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ, ਗੋ-ਮੁਕਤੀ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ—ਇਹ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗਦਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ, ਮੱਧ, ਉਲਟਾ, ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ—ਇਹ ਗਦਾ ਤੇ ਮੁਸਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੜਨਾ, ਕੱਟਣਾ, ਮਾਰਨਾ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣਾ, ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣਾ—ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਜਾਉਣਾ ਤੇ ਕੁਚਲਣਾ ਵੀ। ਡਰਾਉਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣਾ ਤੇ ਫੈਲਾਉਣਾ—ਇਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਛੱਡਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਸੂਰ ਦੀ ਝਟਕ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਫੜਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਉਚਕਾਉਣਾ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਉਚਕਾਉਣਾ, ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਪੇਟਣਾ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਮਾਰਨਾ, ਗੋ-ਮੂਤਰ ਆਸਨ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਾਠੀ, ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਲਾਠੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਇਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਆੜੀ ਵੱਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਤਕਨੀਕ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਛਾਲ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਅਤੇ ਗਧੇ ਦੀ ਛਾਲ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗਦੇ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ—ਖਿੱਚਣਾ, ਮੋੜਨਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਜੜ—ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਦਨ ਮੋੜਣਾ, ਪਿੱਠ ਤੋੜਨਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਉਲਟਣਾ ਤੇ ਉਲਟ-ਉਲਟਣਾ, ਅਤੇ ਭੇੜ-ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ—ਇਹ ਵੀ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਕੁਚਲਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਉਚਕਾਉਣਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣਾ, ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸਾਫ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਝਟਕਣਾ, ਅਤੇ ਆੜੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ, ਦਿਵਿਆ ਰਸਤਾ, ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਅਤੇ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਸੁੱਟਣਾ, ਧਰਤੀ ਉਖਾੜਨਾ, ਘੁਟਨਿਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ—ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅੰਕੁਸ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਗਲ੍ਹ 'ਤੇ, ਦੋ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਤੀਰ-ਬਾਜ਼, ਤੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਧਾਰੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆ।