ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਜਨਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਂ ਹੋਏ। ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਨੰਦਕਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਉਸ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਫੜਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂੰਠ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੰਦਕਾ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਨੰਦਕਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਅੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਲੋਹਾ ਬਣ ਗਏ। ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਅੱਗੇ ਅੱਗਣਿ ਦੇਵ ਨੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅੰਬੇ ਤੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਰ੍ਸ਼ਿਕਾ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੂਰਪਾਰਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਜੋ ਇੱਕ ਅੱਡੀ ਅਤੇ ਅੱਧ ਅੰਗੁਠੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਚੌੜਾਈ ਮਧਯਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਵੇ। ਲੰਮੀ ਤੇ ਘੰਟੀ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਰਣਫੂਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ, ਘਿਉ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਅੰਗੁਠੇ ਜਿੰਨੀ ਲੰਬੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਲਕੀਰਾਂ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਕੋਕਿਲ ਜਾਂ ਉਲੂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ, ਅੱਗਣਿ ਦੇਵ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਹੀਰਾ, ਪੰਨਾ, ਮਾਣਕ, ਨੀਲਾ, ਮੋਤੀ—ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨੀਲਾ, ਵਿਦਾਲਨੇਤ੍ਰ, ਪੀਤਮਣੀ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ, ਸੂਰ੍ਯਕਾਂਤ, ਸਫਟਿਕ ਅਤੇ ਪੁਲਕਾ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਕਰਕੇਤਨਾ, ਪੁਸ਼੍ਪਰਾਗ ਅਤੇ ਜੋਤੀਰਸ ਵੀ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਗੰਝਾ, ਸ਼ੰਖ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਹ, ਗੋਮੇਦ, ਰੁਧਿਰਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਭੱਲਾਤਕ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਧੂੜ, ਮਰਕਤ, ਤੂਤਥਾ, ਤਿਲ, ਪੀਲੂ, ਮੁੰਗਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਹੀਰਾ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਸਪੇਰਾ ਰਤਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹੀਰਾ-ਮਣੀ, ਟਿੱਟਿਭਾ, ਪਿੰਡ, ਭ੍ਰਾਮਰ ਅਤੇ ਉਤਪਲ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਰਤਨ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਜਯਾ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਮਕ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਚਮਕ ਰਹਿਤ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਜ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜੜ ਸਕਣ। ਅਸਲੀ ਵਜ੍ਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਅਟੁੱਟ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਛੇ-ਕੋਣੀ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਲਕਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚਾਂਦ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਲਾਇਮ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰੀਕ ਚਿੱਟੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਸਫਟਿਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੰਗਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਤਵੰਗ ਰਤਨ ਇਥੇ ਕੁਰਵਿੰਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮੋਤੀ ਸੁਗੰਧਤ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ, ਘੜੇ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ; ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਦਾ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਅੱਗਣਿ ਦੇਵ ਨੇ ਵਾਸਤੁ-ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ—ਸਫੈਦ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਥੇ ਘਿਉ, ਲਹੂ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਦਰਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜੋ ਮਿੱਠੀ, ਕਸੈਲੀ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਾਸਤੁ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਕੁਸ਼, ਨਲ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਦੂਬ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਦ ਕੇ, ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੌਂਸਠ ਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਚੌਗੁਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਆਰ੍ਯਮਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਵਸ੍ਵਤ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹੀਧਰ ਤੇ ਆਪਵਤ, ਕੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹ੍ਵਿਗਾ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਯੇਨ੍ਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਆਧੀ, ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਕੋਣਗਾ ਅਤੇ ਵਹੀ। ਪੂਰਬ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ, ਰਵੀ, ਸਤ੍ਯ, ਭ੍ਰਿਸ਼; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਕ੍ਸ਼ਤ, ਆਰ੍ਯਮਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਵਰੁਣ। ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਅਸੁਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਹਨ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੱਲਾਟ, ਸੋਮ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਧਨਦਾਤਾ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਅਤੇ ਕਰਗ੍ਰਹਾ ਵੀ ਹਨ; ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਠ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਪਾਰਜਨ੍ਯ, ਦੂਜਾ ਕਰਗ੍ਰਹਾ; ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ, ਰਵੀ, ਸਤ੍ਯ, ਭ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਗਗਨ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੋਗ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਵਿੱਤਾਦ; ਗ੍ਰਹਕ੍ਸ਼ਤ, ਯਸ਼, ਭ੍ਰਿਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੌਵਾਰਿਕ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਸੁਰ, ਜਲ, ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਸੁਕਾ; ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਜਕ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭੱਲਾਟ, ਸ਼ਸ਼ਿਨ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਹਨ; ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੁਤਾਸ਼ਾ ਵਧੀਆ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਕ੍ਸ਼ਤ, ਪੁਸ਼ਪ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਉੱਤਰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਭੱਲਾਟ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੰਦਾ, ਨੰਦਯਾ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਰਤਨਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।