ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਨਿਆਇ, ਵਿਪਤਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਫਸ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰਜੀਤਤਾ ਜਾਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਭਰਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਿੜਿੰਬਾ ਨੇ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬਾਦਲਾਂ, ਹਨੇਰੇ, ਮੀਂਹ, ਅੱਗ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਫੌਜ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ, ਫਾੜਿਆ, ਟੁੱਟਿਆ ਜਾਂ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮਾ ਨੇ ਜੋ ਨੀਤੀ ਦੱਸੀ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਸਮੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗਰਗਾ ਨੇ ਜੋ ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।” ਫਿਰ ਸਮੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ: ਇੱਕ ਵਧ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ, ਤਿੰਨ ਡੂੰਘੇ—ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਟਕਦੇ, ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ; ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ, ਤਿੰਨ ਵਕਰੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ। ਮਰਦ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਚੰਗਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮ। ਚਾਰ ਥਾਈਆਂ, ਚਾਰ ਦੰਦ, ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਤੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਘੇਰਾ। ਛੇ ਉਭਰੇ, ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ, ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਤੇ ਬਰਗਦ ਵਾਂਗ ਘੇਰਾ। ਚੌਦਾਂ ਜੋੜੇ, ਸੋਲ੍ਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ; ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਮ ਇੱਕ ਵਧ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ; ਡੂੰਘੇ, ਤਿੰਨ ਕੰਨ, ਨਾਭੀ; ਇੱਕ ਗੁਣ, ਤਿੰਨ ਯਾਦ। ਨਿਰਵੈਰ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਇੱਛਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਆਸਾਨੀ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ। ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਟਕਦੇ, ਮਰਦ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਗ; ਖੇਤਰ, ਜਨਮ, ਵਰਗ, ਚਮਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਤੇ ਭਾਗ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਚ ਫੈਲਦਾ, ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ; ਪੇਟ 'ਚ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤ; ਤਿੰਨ ਵਕਰੇ ਮਰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਧਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ, ਮੱਥਾ, ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਹੱਥ ਤੇ ਦੋ ਪੈਰ ਝੰਡੇ, ਛਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ। ਉਂਗਲੀਆਂ, ਦਿਲ, ਪਿੱਠ, ਤੇ ਕਮਰ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਹਨ; ਉਚਾਈ ਛਿਆਨਵੇਂ ਉਂਗਲਾਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਹਥ-ਵਿਸ਼। ਚਾਰ ਦੰਦ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਚਾਰ ਕਾਲੇ; ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪੂਪਿਲ, ਭੰਨ, ਦਾੜੀ, ਤੇ ਵਾਲ ਵੀ ਕਾਲੇ। ਨੱਕ ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਾੜੀ ਬੂ; ਛੋਟਾ ਅੰਗ ਤੇ ਗਰਦਨ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ, ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ। ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਸੁੰਦਰ, ਨਖ, ਵਾਲ, ਦੰਦ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ; ਜਬੜੇ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥਾ, ਤੇ ਨੱਕ ਲੰਬੇ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਥਾਂ। ਛਾਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ ਉਭਰੇ; ਚਿਹਰਾ ਗੋਲ; ਚਮੜੀ, ਵਾਲ, ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ; ਵਾਲ, ਨਜ਼ਰ, ਨਖ, ਤੇ ਬੋਲ ਵੀ। ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਥਾਈਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਬਾਂਸ ਵਾਂਗ; ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਤੇ ਮਲ-ਦਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ। ਜੀਵ ਦੇ ਦਸ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੰਗ: ਜੀਭ, ਹੋਂਠ, ਤਲਵਾ, ਅੱਖਾਂ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਨਖ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ, ਤੇ ਮੂੰਹ। ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਸੁਖਦਾਈ, ਗਰਦਨ, ਕੰਨ, ਦਿਲ, ਮੱਥਾ, ਪੇਟ, ਤੇ ਪਿੱਠ ਦਸ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅੰਗ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਣ 'ਤੇ ਮੱਧ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਾਂ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਉਸਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬਰਗਦ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਪੈਰ, ਟਖਣ, ਕਮਰ, ਪਾਸੇ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਛਾਤੀ, ਕੰਨ, ਹੋਂਠ, ਥਾਈ, ਪਿੰਡਲੀ, ਹੱਥ, ਬਾਂਹ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਜੋੜੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੜਾ, ਛਿੜਿਆ ਸਰੀਰ, ਅਸ਼ੁਭ, ਮਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਮਾੜੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬੂ—ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ 'ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ, ਚਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ; ਇੱਕ ਪੋਰ ਤੋਂ ਵਾਲ ਉੱਗਦੇ, ਡਰ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ। ਫਿਰ ਸਮੁਦ੍ਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ: ਸ਼ੁਭ ਔਰਤ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ, ਚਾਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਕਮਰ ਭਾਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਗੁਮਾਨੀ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ। ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ, ਪਤਲੇ ਅੰਗ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਡੀ ਵਾਲ, ਚੋਮਣੀ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕਸਰ, ਛਾਤੀ ਨੇੜੀ-ਨੇੜੀ। ਨਾਭੀ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਮੁੜੀ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਟਖਣ ਲੁਕਵੇ, ਨਾਭੀ ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਮੱਧ ਉਂਗਲ ਦੇ ਮੱਧ 'ਚ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਟ ਉਭਰੀ, ਛਾਤੀ ਲਟਕਦੀ, ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਕਰੜੀ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਉਹ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਜਾਂ ਸਦਾ ਝਗੜੇ ਪਸੰਦ। ਉਹ ਲੋਭੀ ਜਾਂ ਕਰੜੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੋ ਸ਼ੁਭ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ; ਨਾ ਉੱਠੇ ਗਲ, ਨਾ ਹੋਂਠ ਮਘੂਕਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਨਾ ਵਧੇਰੇ ਵਾਲ। ਨਾ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਵਕਰੇ ਭੰਨ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ; ਜੇ ਲੱਛਣ ਘੱਟ ਵੀ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਗਵਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ—ਜਿੱਥੇ ਚੰਗਾ ਰੂਪ, ਉੱਥੇ ਗੁਣ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ: ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੰਵਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹਥੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਵੇ; ਰਾਜਸੀ ਛਤਰ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ, ਹੰਸ, ਮੋਰ ਜਾਂ ਤੋਤਾ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਕਾਂ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਛਤਰ ਚੌਕੋਣੀ, ਰਾਜਾ ਲਈ ਗੋਲ ਤੇ ਚਿੱਟੀ। ਲਾਠੀ 'ਚ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ, ਪੰਜ, ਛੇ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਜੋੜ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪੰਜਾਹ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਚਾ। ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਹਥ-ਵਿਸ਼, ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਤੀਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁ: ਲੋਹਾ, ਸਿੰਗ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ। ਧਨੁ-ਡੋਰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ: ਬਾਂਸ, ਨਸ, ਤੇ ਚਮੜੀ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਦਾ ਧਨੁ ਚਾਰ ਹਥ-ਵਿਸ਼ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਕਾਰ, ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਆਚਰਨ, ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਵਸਤਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।