ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ: ਸੰਮਤਿ, ਦਾਨ, ਭੇਦ, ਦੰਡ, ਉਪੇਖਾ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਾਯਾ। ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਮਤਿ—ਯਾਨੀ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਸੌਹਰਦ—ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਤਿਥੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨੀਚ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ, ਨਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਖੁਦ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇਣ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁਕਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਲਗਾਵ ਤੇ ਮੋਹ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਨ। ਭੇਦ, ਯਾਨੀ ਵੰਡ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਦੌਲਤ ਖੋਹ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁਝ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਾਫਰਮਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦੋਜਾਤੀ ਹਨ (ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ), ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਧੂ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸੱਦ ਕੇ ਵੀ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਧੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਮਤਿ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਛਿਨ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਉਪੇਖੇ ਜਾਂ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਏ ਹੋਣ—ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਾਪ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹੋਣ ਪਰ ਆਦਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਪਾਸੇ ਵੰਡਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ। ਦਾਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਭੇਦ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਦੋਸਤ ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਾਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰੇ; ਜੋ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਜਿਹੜੇ ਦੋਸਤ ਪਰਸਪਰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਸਟਤਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੇਦ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਖ ਸੇਨਾਪਤੀਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਪ੍ਰਜਾ, ਸਰਹੱਦੀ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਉਹ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਾ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਚੰਭਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਤਾਲ, ਉੱਲੂ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਅੱਗ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭੀਮਾ ਨੇ ਕਿੱਚਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ, ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨੇਰਾ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਰਤੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਨਿਆਇ, ਵਿਪੱਤੀ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਪੇਖਾ (ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨਾ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਡਿੰਬਾ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਮੋਹ, ਹਨੇਰਾ, ਮੀਂਹ, ਅੱਗ, ਪਹਾੜ, ਫੌਜ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਚੰਭਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜਖਮੀ, ਕੱਟੇ, ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਜਾਦੂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀ ਨੀਤੀ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗਰਗਾ ਵਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਇੱਕ ਵੱਧ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ, ਤਿੰਨ ਡੂੰਘੇ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾਓ, ਤਿੰਨ ਲਟਕਦੇ, ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ, ਤਿੰਨ ਵਕਰੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ। ਮਰਦ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ’ਚ ਸੁਚਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਾਰ ਸਮਾਨਤਾ, ਚਾਰ ਜੰਘਾਂ, ਚਾਰ ਦੰਦ; ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਵਟ ਵਰਗਾ ਘੇਰਾ। ਛੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ, ਅੱਠ ਭਾਗ, ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਵਟ ਵਰਗਾ ਘੇਰਾ। ਚੌਦਾਂ ਜੋੜੇ ਸਮਾਨ, ਸੋਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜੋਗ ਹਨ; ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਰਮ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਰੇ ਬਿਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ; ਡੂੰਘੀਆਂ ਤਿੰਨ, ਕੰਨ, ਨਾਭੀ; ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਣ, ਤਿੰਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਨਿਰਵੈਰਤਾ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਲਾਲਸਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਆਸਾਨੀ, ਤੇ ਹਿੰਮਤ। ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਟਕਦੇ, ਮਰਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ; ਖੇਤਰ, ਜਨਮ, ਵਰਗ, ਤੇ ਚਮਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਭਾਗ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ, ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੜਦਾ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੋਜਾਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਛਾਤੀ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ, ਛਤਰੀਆਂ ਆਦਿ ਹੋਣ। ਉਂਗਲਾਂ, ਦਿਲ, ਪਿੱਠ, ਤੇ ਕਮਰ ਚਾਰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਲੰਬਾਈ ਛਿਆਨਵੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ, ਤੇ ਚਾਰ ਵਿਅਪਕ ਮਾਪ। ਚਾਰ ਦੰਦ, ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਚਾਰ ਕਾਲੇ; ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪੂਪਿਲ, ਭੌਂਹਾਂ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਵਾਲ ਕਾਲੇ। ਨੱਕ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਬਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਧ, ਛੋਟਾ ਅੰਗ ਤੇ ਗਰਦਨ, ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵੀ ਛੋਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ’ਚ ਆਇਆ। ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਸੁੰਦਰ, ਨਖ, ਵਾਲ, ਦੰਦ, ਚਮੜੀ ਦੋਜਾਤੀ ਵਰਗੇ; ਜਬੜੇ, ਅੱਖਾਂ, ਮੱਥਾ, ਨੱਕ ਲੰਬੇ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਧਰਮ, ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਕ ਗੱਲਾਂ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ।