ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦੇvi ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਤ੍ਰ (ਛਾਤੀ) ਉਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਗਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਂਝ, ਰਾਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹੋ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਯਜਨ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ, ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰ, ਤਿੰਨੋਂ ਵੇਦ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੋ; ਹੇ ਮ੍ਰਦੁ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਦੁ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਦੇਹ ਹੈ? ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਲਗਭਗ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰ-ਵਾਲੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਮਿੱਤਰ, ਅਨਾਜ, ਧਨ ਆਦਿ—all ਇਹ ਵਧੀਆ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋ, ਅਤੇ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ; ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਆਦਰ, ਧਨ, ਭੰਡਾਰ, ਘਰ, ਵਸਤੂ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਘਰ-ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਕਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਮ, ਸਚ, ਸ਼ੁਧਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਜ਼ਰ ਪਾ ਲਓ, ਵਾਹ-ਵਾਹਯੋਗ, ਧਰਮੀ, ਭਾਗਵਾਨ, ਉੱਚ-ਕੁਲ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੀਭ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਦਇਆ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਸ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਸ੍ਰੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜੋ ਨੀਤੀ ਦੱਸੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਆਦਿ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੰਮ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਧਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਧਨ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਧਨ ਯੋਗ-ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ।" "ਸੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ; ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸਚੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ।" "ਉੱਚ-ਕੁਲ, ਸ਼ੁਧਤਾ, ਮਿੱਤਰਤਾ, ਦਾਨ, ਸਚਾਈ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ, ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮ—ਇਹ ਗੁਣ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।" "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਛੜੀ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਆਨੰਦ, ਅਭਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਛੇ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਵਿਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ।" "ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀ; ਰਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਨੀਤੀ।" "ਅਹਿੰਸਾ, ਮ੍ਰਦੁ ਬੋਲ, ਸਚਾਈ, ਸ਼ੁਧਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਖਿਮਾ—ਇਹ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਕਰਤਵ ਹਨ।" "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਮ੍ਰਦੁ ਬੋਲਣਾ, ਦਇਆ ਕਰਨੀ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਆਚਰਨ ਧਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ; ਜੋ ਦੁਖ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ।" "ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਅਧਰਮ ਕਰੇਗਾ? ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ।" "ਜਦ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਸ਼ੁਭ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਮ੍ਰਦੁ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਕਠੋਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁਧ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।" "ਦੇਵਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਆਦਰ ਦਿਓ; ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਝੂਠ-ਚਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਿਲੋ।" "ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮ੍ਰਦੁਤਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿਓ।" "ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮ੍ਰਦੁਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਭਾਓ।" "ਦੁਖੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੋ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਨਿਭਾਓ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਜਾਵੇ।" "ਅਤिथि ਆਉਣ 'ਤੇ, ਆਲਿੰਗਨ ਕਰੋ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਧੈਰਜ ਰੱਖੋ; ਆਪਣੇ ਸੁਖ 'ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਭਾਵੇਂ ਵੈਰੀਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬੋਲ, ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਤੋ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਾਲਕ, ਮੰਤਰੀ, ਭੂਮੀ, ਕਿਲਾ, ਭੰਡਾਰ, ਸੈਨਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਸਪਰ ਆਧਾਰਤ ਤੱਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਣੇ ਹਨ।