ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੂਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਯੁਕਤਿ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਰਥਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਰਥਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਮੀਣਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ। ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਲਈ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਉਚ-ਨੀਚ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਥ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਸਮਤਲ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਕੀਚੜ ਵਾਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਪਿੱਛੇ ਹੋਵੇ; ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਰਮ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਜਿੱਤ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਵੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮਾਂ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪस्या ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸ ਸੂਰਵੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੂਰਵੀਰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ, ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਦਰਸ਼ਕ, ਅੰਦਰ ਆਏ ਹੋਏ, ਨਿਰਸਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਅੱਧਾ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਵਧੀਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹੋ, "ਅਸੀਂ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ!" ਜੇ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਵੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਧੂਪ ਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਭੂਤ-ਬਲੀਆਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਵਾਜਾ-ਸਾਜਾ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਗਹਨੇ ਤੇ ਰਾਜ-ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮੰਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ 'ਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜ-ਭਾਗ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸ੍ਰੀ-ਸਤੁਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸ੍ਰੀ-ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਹੋ, ਯੱਗ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਹੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ ਹੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸੁਭਾਗ, ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹੋ। ਸੁੰਦਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਯੱਗ-ਗਿਆਨ, ਪਰਮ-ਗਿਆਨ, ਗੁਪਤ-ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹੋ, ਮੋਖ ਦੀ ਫਲ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ, ਤ੍ਰੈ-ਵੈਦ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਹੋ; ਨਰਮ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਲਗਭਗ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਹੁਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਦੋਸਤ, ਅਨਾਜ, ਧਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸੁਭਾਗ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋ, ਤੇ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਭਰ ਦੇਂਦੇ ਹੋ। ਆਦਰ, ਧਨ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਘਰ, ਜਾਇਦਾਦ, ਸਰੀਰ, ਪਤਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ। ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਗਹਨੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਮ, ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਧਰਮੀ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਉੱਚ-ਵੰਸ਼ੀ, ਗਿਆਨੀ, ਸੂਰਵੀਰ, ਤੇ ਸ਼ੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੀਭ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਦਇਆਲੂ ਹੋ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵਰ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸ੍ਰੀ-ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਾਰ ਡਿਊਟੀਆਂ ਹਨ—ਧਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਵਧਾਉਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰਸਤਾ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।