ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ—ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਜਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ; ਭਦਰਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ্ন ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ; ਨਾਰਾਯਣ, ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਨਰਸਿੰਹ ਅਤੇ ਵਰਾਹਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਸੋਮਾ, ਕੁਜ, ਚੰਦ੍ਰਾ, ਜੀਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ; ਰਾਹੂ, ਕੇਤੂ, ਗਣਪਤੀ, ਸੈਨਾਨੀ, ਚੰਡਿਕਾ, ਉਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ, ਅਗਨੀ, ਨਾਗ, ਤਾਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਆਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਜੈ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੂਰਵਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੇਟ ਦੇਵੇਗਾ। ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਵਿਜੈ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਰਾਜਨ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਆਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੇਣ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਜੈ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਵੇ। "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ" ਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, "ਓ ਸੱਪ ਦੇ ਧਨੁਸ਼" ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। "ਨਦਵਿੰਣੋਰ" ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਇਕਤੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੁਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਜਾ ਛਤਰੀ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ, ਨਰਸਿੰਹ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਜਾਰੀ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਨੁਸ਼-ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਰਾਜਾ ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਈ-ਸਨਾਨ ਬਣਤਰ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ, ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ, ਜੀਵ-ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੁੜ, ਮਕਰ, ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ਯਨ, ਅਰਧ-ਚੰਦ, ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਰਥ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਲ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੂਈ-ਸਨਾਨ—ਇਹ ਯੁੱਧ-ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ; ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਰੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖ, ਦੋ ਉਪ-ਪੱਖ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਯੁੱਧ-ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ, ਤਬਾਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਫੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬਹੁਤ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਛਿੱਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾ। ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਟੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਘਣੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਐਸੀ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਟੋੜ ਸਕੇ; ਅਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥ ਲਈ, ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਵੀ; ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਤੀਰੰਦਾਜ਼, ਫਿਰ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਾਥੀ ਰਾਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ, ਡਰਪੋਕ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਬਣਤਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਡਰਪੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਡਰਪੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੰਬੇ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਹੱਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ—ਇਹ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਚਾਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਆਦਿ, ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਟੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵਿਜੈਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।