ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੋਂ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਆਮਾ, ਨਾਛੂ, ਸ਼ੂਹ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਛਿੱਪਕਲੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਸੂਅਰਣੀ, ਪਰਪੁਸ਼ਟਾ, ਪੁੰਨਾਮਾਨਾ ਜਾਂ ਉਹ ਪੰਛੀ ਜੋ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਆਉਣ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ—ਭਾਸਾ, ਕਾਰੂਸ਼ਾ, ਕਪੀਸ਼੍ਰੀ, ਕਰਨਚਿੱਤ—ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਪੀਸ਼੍ਰੀ, ਕਰਨ, ਪਿਪੀਕਾ, ਰੁਰੂ, ਅਤੇ ਏਨਾ, ਜੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੋਂ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਬਲਦ, ਸੱਪ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸੂਰ ਅਤੇ ਛਿੱਪਕਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਬਾਂਦਰ ਜਾਂ ਰਿੱਛ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਪੰਛੀ ਮਿਲੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਫਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੰਛੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਖੁਰਾਕ ਲੱਭਦੇ, ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਵਲ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਬੋਲ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਵਾਰੀ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਫਲਦਾਇਕ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਲਾਨਲਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਪੰਛੀ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਤੇ ਹਿਰਣ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਸੁਭਾਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਹਿਰਣ ਦੇਖਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਸਾਲ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ—ਜੇ ਕਈ ਕਾਂ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਤਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਕਾਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਾਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਛਾਂ, ਅੰਗ, ਵਾਹਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਛਤਰੀ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਚੁੰਚ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੌਤ, ਪਰ ਮਨਚਾਹੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵਰਤਣ ਤੇ ਮੰਗਲ। ਜੇ ਕਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮੇ, ਜਾਂ ਲਾਲ ਜਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਜੇ ਲਾਲ ਚੀਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਕੈਦ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਪੀਲੀ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਲਾਭ, ਅਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਧਨ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਲਾਭ, ਕੱਚਾ ਮਾਸ ਉਗਲਣ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਨਗਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਣਾ ਡਰ ਅਤੇ ਨਾਕਾਮੀ। ਜੇ ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਬਾ ਕਾਂ ਸ਼ੁਭ, ਸੱਜਾ ਨੁਕਸਾਨੀ। ਖੱਬਾ ਕਾਂ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੱਧਲਾ ਠੀਕ, ਖੱਬਾ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੋਕ। ਜੇ ਕਾਂ ਮਨਚਾਹੇ ਕੰਮ ਲਈ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਰ। ਜੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨਤਾ। ਬਰਫ਼ ਉੱਤੇ ਕਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਕਾਂ ਸ਼ਲਾਘਾ-ਯੋਗ। ਜੇ ਮੂੰਹ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗੇ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ, ਜੇ ਫੌਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਭੋਂਕਣ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ। ਜੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੂੰਘਣ, ਤਾਂ ਲਾਭ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਡਰ; ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ। ਯਾਤਰੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੁਕਾਵਟ। ਰਸਤਾ ਰੋਕੇ ਤਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ। ਜੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀ ਜਾਂ ਰੱਸੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ; ਜੁੱਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ; ਮਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਭ। ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ। ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ ਤਾਂ ਡਰ, ਪਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ। ਜੇ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਫਲਤਾ। ਗਿੱਧੜ ਆਦਿਕ ਵੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗੇ ਹੀ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਰਾਮ। ਜੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਣ, ਤਾਂ ਡਰ ਜਾਂ ਮੌਤ। ਜੇ ਬਲਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੰਭੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਲਈ ਸ਼ੁਭ। ਜੇ ਸਾਂਡ ਛੁਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਲਈ ਜਿੱਤ। ਗਾਂ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਣ, ਦਾਨ ਕਰਣ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ; ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਰਭਪਾਤ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਤ ਮਾਰਣ, ਉਦਾਸ ਜਾਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਡਰ। ਅੰਗ ਭਿੱਜਣ, ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਿੱਧੜ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਭੈਂਸਾਂ ਆਦਿਕ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੋੜਾ, ਜੇ ਦੂਜੇ ਘੋੜੇ ਵਲੋਂ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਟੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਜੌ ਜਾਂ ਮਿਠਿਆਈ ਨਾ ਖਾਵੇ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਮੂੰਹੋਂ ਖ਼ੂਨ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕੰਬਣ ਤੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਬੂਤਰ ਜਾਂ ਮੇਨਾ ਨਾਲ ਅਕੇਲਾ ਖੇਡੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਪੈਰ ਚੱਟੇ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼। ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖੁਰਚੇ ਜਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਖੱਬੀ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਜੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਰ। ਸਵਾਰੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ। ਹਿੰਮਕਾਰੀ, ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ। ਹਾਥੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨਾਸ਼, ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਸਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅੰਤ। ਸਵਾਰੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਘਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰੁਕਾਵਟ। ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਖੋ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ। ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੇ ਸ਼ੁਭ; ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੱਜੇ ਦੰਦ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ। ਜੇ ਸਾਂਡ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਜੇ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟੇ ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਬਰਸਾਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼। ਜੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹਵਾ ਉਲਟ ਚੱਲੇ, ਜਾਂ ਛਤਰੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਡਰ। ਜੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ। ਜੇ ਸਿਪਾਹੀ ਕਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਮਾਸਖੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਾਸ਼। ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ, ਛੁਪਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਉਲਟ ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ, ਵੈਨਸ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਧ ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਤਿਆਗੋ। ਬੈਧ੍ਰਿਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਵਯਤੀਪਾਤ, ਨਾਗ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਚਤੁਰਪਦ ਜਾਂ ਕਿੰਤੁਘਨਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਅਸ਼ੁਭ, ਮੌਤ, ਵਿਰੋਧ, ਜਨਮ, ਜਾਂ ਗੰਡਾ ਜਾਂ ਖਾਲੀ ਤੀਥੀ ਤੇ ਵੀ ਜਾਉ ਨਾ। ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਰੀਘਾ (ਅਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ) ਨਾ ਲੰਘੋ; ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਮੰਗਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਤਿਆਗੋ। ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਲਈ ਵੀਹ, ਚੰਦ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ, ਮੰਗਲ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ, ਬੁੱਧ ਲਈ ਚੌਦਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਲਈ ਤੇਰਾਂ, ਸ਼ੁੱਕਰ ਲਈ ਬਾਰਾਂ, ਸ਼ਨੀ ਲਈ ਗਿਆਰਾਂ ਛਾਂਵ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਲਗਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਲਗਨ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ। ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਤ ਅੰਗ ਵੀ ਦੱਸੇ—ਭੂਪਤੀ, ਮੰਤਰੀ, ਕਿਲਾ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਦੰਡ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼। ਰਾਜ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣੋ, ਪਾਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਬਣੇ, ਉਹ ਮਿੱਤਰ; ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ, ਫਿਰ 'ਪੁਕਾਰ' ਵਾਲਾ, ਫਿਰ 'ਪੁਕਾਰ ਦਾ ਸਰ' ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਯਕੀਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਸਦਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ: ਵੰਸ਼ਜ, ਤਤਕਾਲਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਤਤਕਾਲਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿੱਛੋਂ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਮੀਨ-ਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ; ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਜੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰੇ ਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਮਝੌਤਾ, ਵੰਡ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਕੀ ਹਨ। ਦੰਡ (ਸਜ਼ਾ) ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਦੰਡ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤ। ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼, ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਹੁਣ ਭਾਰਗਵ, ਸੁਣੋ—ਨਾਸ਼, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਸੰਕੇਤਾਂ, ਯਾਤਰਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣ ਕੀਤਾ।