ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਗੁਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਭ ਸੁਪਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਸੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਹਾੜ, ਮਹਲ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ ਉੱਗਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਹੋ ਜਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਤਾਰੇ ਫੜ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਵਾਦ, ਜੂਏ ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਕਰੀ ਦਾ ਮਾਸ ਜਾਂ ਖੀਰ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖੂਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੂਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਅਸਮਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭੈਸ, ਗਾਂ, ਸਿੰਹਣੀ, ਹਥਣੀ ਜਾਂ ਘੋੜੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੁੱਧਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਰਾਜਤਿਲਕ ਜਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਵੇਖਣੀ, ਅੱਗ ਮਿਲਣੀ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਵੇਖਣੀ, ਰਾਜਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣੇ ਜਾਂ ਤੰਤੁ-ਵਾਦਯਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਹੋਣਾ—all ਇਹ ਸੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਸਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਿਉ ਜਾਂ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਦਵਾਈ, ਕਾਲਾ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਅਨਾਜ, ਰੂਈ, ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ, ਗੋਬਰ ਜਾਂ ਧਨ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਕੋਇਲਾ, ਗੁੜ, ਗੂੰਦ, ਮੁੰਡਿਆ ਜਾਂ ਚੁੰਪੜਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਦਾ, ਨੰਗਾ, ਲੋਹਾ, ਮਿੱਟੀ, ਚਮੜਾ, ਵਾਲ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਚੁਟਕਾਰੀ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਜੇਲਦਾਰ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ, ਵਿਧਵਾ, ਤੇਲ ਦੀ ਖਲੀ ਜਾਂ ਲਾਸ਼ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛਿਲਕੇ, ਰਾਖ, ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ, ਹੱਡੀਆਂ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਵਸਤੂਆਂ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਗ, ਜਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਚੀਖ-ਚਿਲਾਟ ਵੇਖਣੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਾਹਮਣੇ “ਆਓ!” ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਿੱਛੋਂ “ਜਾਓ!” ਕਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ। “ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?”, “ਰੁੱਕੋ!”, “ਨਾ ਜਾਓ!”, “ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਗਏ?”—ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਝੰਡੇ ਆਦਿਕ। ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਅੜਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਛਤਰੀ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਜਲ-ਕੰਭਲ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਦੂਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਇਕੱਲਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਚਮੜੇ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਪਰ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਦੇਵਤਾ, ਜਲਦੀ ਸੜਦੀ ਅੱਗ, ਹਰਾ ਘਾਹ, ਤਾਜਾ ਗੋਬਰ, ਗਣਿਕਾ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਮੋਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਭ ਹਨ। ਉਚਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਮੋਹਰ, ਹਥਿਆਰ, ਛਤਰੀ, ਆਸਨ, ਰਾਜਸੰਕੇਤ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਚੰਗੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਫਲ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਦਰਪਣ, ਸ਼ਹਦ, ਸ਼ੰਖ, ਗੰਨਾ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ, ਭੋਜਨ, ਸਾਜ-ਵਾਦਨ ਤੇ ਗੀਤ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਭ ਹਨ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਬਿਜਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ—all ਇਹ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ, ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਗੁਨ ਭਲੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਵੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੱਛਣ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਜਲਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ, ਕੰਮ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਿਛਲਾ ਲੱਛਣ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਲੱਛਣ ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਲੱਛਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਵੇਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਲੱਛਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿਲਣ ਸਮੇਂ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਲਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਹੋਰ ਪੰਜ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਸਾ-ਲੱਛਣ ਹੈ; ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਬਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੇ ਲੱਛਣ ਆਵੇ ਤਾਂ ਥਾਂ-ਚਮਕਦਾਰ, ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਕਰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮ-ਚਮਕਦਾਰ। ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਵੇ ਤਾਂ ਆਵਾਜ਼-ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਾਤੀ-ਚਮਕਦਾਰ। ਚਮਕਦਾਰ ਲੱਛਣ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਲੱਛਣ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਲੱਛਣ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ। ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਗਧੇ, ਕੁੱਤੇ, ਤੋਤੇ, ਘਰ ਦੀ ਛਿਪਕਲੀ, ਚਿੜੀਆਂ, ਸਾਰਸ, ਕਛੂਏ ਆਦਿਕ ਪਿੰਡ-ਵਾਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁੱਕੜ ਘਰੇਲੂ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਂ-ਵਾਂਗੂ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਮੋਰ, ਚੱਕਰ, ਗਧੇ, ਤੋਤੇ, ਕਾਂ, ਕੁਲਾਹਾ, ਕੁਕੁਭ, ਬਾਜ, ਫੇਰੂਕਾ, ਅੰਜਨਾ, ਲੰਗੂਰ—all ਇਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸ਼ਤਘਨਾ, ਚਿੜੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਕਾਂ, ਬਾਜ, ਤਿਤਰ, ਤਿੱਤਰ, ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਗੁਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਾਵਧਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕੇ।