ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਦਾ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੀਮਤ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਅਮਾਨਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ ਜਾਂ ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਦਿੱਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਦੋਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਚ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੁਝ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਹُنਰ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਤਨੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੱਕ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਕਰ ਕੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਲਕ ਵਾਪਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਸ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਨਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਦੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਪਰ ਹਾਲੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਦਾਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਸ ’ਤੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਵੇ, ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰੀ ਲਾਲਚ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਵਾਲਾ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਤਨਖਾਹ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਅੱਧਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਕ ਮੂਹਰ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀਮਾ ਦੁੱਗਣੀ ਜਾਂ ਤਿਗਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਠੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਫਸਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਘਰ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਖੇਤ ਖੋਹ ਲਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਸੀਮਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਕਿਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਸੌ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢੇ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਹ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪਚਾਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਬਾਰਾਂ। ਵੈਸ਼ ਜੇ ਕਿਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢੇ, ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਪਰ ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਕਿਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢੇ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦੰਡਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਦੇਖੀ ਗੱਲ 'ਚ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੰਡ ਦੁੱਗਣਾ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦ ਬੋਲ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੰਡ ਦੇਵੇ; ਪਰ ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸੱਸ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢੇ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਜੇ ਨੀਚ ਜਾਤ ਜਾਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥੂਕ ਦੇਵੇ, ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੋਠ ਕੱਟੇ; ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ 'ਤੇ ਲਿੰਗ; ਅਸ਼ਲੀਲ ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਗੁਦਾ। ਜੇ ਨੀਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਠ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ; ਜਿਸ ਅੰਗ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੰਗ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਓਂਟ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਕੱਟੇ ਜਾਣ; ਜਿਹੜਾ ਬੇਫਲ ਦਰੱਖਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਸਤੇ, ਸੀਮਾ ਜਾਂ ਜਲਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੁੱਲ ਦੇਵੇ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਫਲ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਨਿਯਤ ਜੁਰਮਾਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਆਂ ਜਾਂ ਸਰਵਜਨਕ ਜਲਸਰੋਤ ਤੋਂ ਰੱਸਾ ਜਾਂ ਘੜਾ ਲੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਰੱਸਾ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ; ਜਿਹੜਾ ਦੱਸ ਘੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨਾਜ ਚੋਰੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ। ਬਾਕੀ ਲਈ, ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਮੁੱਲ ਜੁਰਮਾਨਾ; ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਚੋਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ। ਚੋਰ ਜਿਸ ਅੰਗ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਜਬਤ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਜ਼ੀ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਚੋਰੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੰਦ ਨੀਅਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਘਰ, ਖੇਤ ਚੋਰੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਲਾਏ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਗਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਆਉਣ, ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਬੋਲੇ। ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਨਾਲ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵੇ। ਜਿਹੜੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਮੁੰਡਾਏ ਜਾਣ; ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤਰੀ ਅਛੂਤ ਨਾਲ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ਼ਤਰੀ, ਫਿਰ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਪੈਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਹੋਰ ਲਾਲਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਦੇਵੇ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਗੁਲਾਮ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਭਰਾ, ਜੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਪਤਲੀ ਛੜੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਜੇ ਪਿਠ ਜਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਾਰੇ, ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕਰਨ, ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਕਰੂੜ ਹੋਣ, ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇ। ਜੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਜੱਜ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।