ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਥਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਵਰਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿṣṇੁ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਜਨਮੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਉਪਜੇ। ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਬੁਧ, ਬੁਧ ਤੋਂ ਐਲ, ਤੇ ਐਲ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਨਮੇ। ਪੁਰੂਰਵਾ ਤੋਂ ਆਯੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨਹੁਸ਼, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਯਯਾਤਿ ਹੋਏ। ਯਯਾਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਕੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ, ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ, ਲਿਆਇਆਂ। ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਮੌਤ ਤਪੇਦਿਕ ਕਾਰਨ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਪਾਂਡੁ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸਮੇਤ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪਾਂਡੁ ਨੇ, ਕੰਤਿ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਕੰਤਿ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੇਵ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਨੇ ਭੀਮ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਜਨਮੇ। ਪਾਂਡੁ, ਮਾਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਿਆ। ਕੰਤਿ, ਕੁਆਰੀ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਤੋਂ ਕਰਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੁਰੁ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਮੰਨਤ ਨਾਲ, ਲੱਖ-ਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਮਾਤਾ ਕੁੰਤਿ ਸਮੇਤ ਛੇ ਪਾਂਡਵ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕਚਕ੍ਰਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ, ਸਾਧੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਵਕਾਸੁਰ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਲਈ ਗਏ। ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ, ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਥੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾਸ਼ਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਭਾਈ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਖਾਂਡਵ ਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਨੇ ਈਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਜੂਏ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ ਉਪਹਾਸ ਦਾ ਭੋਗ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ, ਧੌਮਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਵੀਰਾਟ ਦੇਸ਼ ਗਏ। ਉਥੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ 'ਕੰਕ' ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਭੀਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰਸੋਈਆ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਰਜੁਨ 'ਬ੍ਰਿਹੰਨਲਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਨਰਤਕੀ ਬਣਿਆ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ 'ਸੈਰਿੰਧ੍ਰੀ' ਹੋਈ। ਯਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਭੀਮ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਚਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਅਭਿਮਨਯੂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵੀਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ। ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸੱਤ ਅਖੰਡਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੰਧਿ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਿਓ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ, ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਤਾਈ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਲੜਨਗੇ ਨਹੀਂ। ਤਦ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ, ਦੇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਅਮਰ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ। ਜੋਗੀ ਜੀਤ-ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਿਭਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ, ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਕੀਤਾ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਾਂਡਵ, ਭੀਸ਼ਮ ਸਮੇਤ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਾਂਡਵ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਹੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਇਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਡ੍ਰੁਪਦ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਵੀ ਬਰਸਾਤ ਵਾਂਗ ਹਥਿਆਰ ਵਰਸਾਏ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਪ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਵਾਸੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀਆਂ ਅਯਾਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿ਷ਣੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁਮਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮ ਦਾ ਲੋਕ ਵਧ ਗਿਆ। ਵੀਰਾਟ, ਡ੍ਰੁਪਦ ਆਦਿ ਮਹਾਰਥੀ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਤੱਕ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ, ਸਦੀਓਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।