ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਦੀ ਸੁਗंध ਲਈ ਦਾਲਚੀਨੀ ਅਤੇ ਪਠਿਆ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਿਭਾਗਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸੁਗੰਧ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਰਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰਖੇ। ਅੱਗੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰाधिकारी ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਲ ਹੀ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆ ਦਿਵਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਵਾਈ ਜਾਵੇ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰाधिकारी ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ, ਲਾਲਚੀ, ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ ਪਰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਵਿਧੀਵਾਨ ਉੱਤਰाधिकारी ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ, ਜੂਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣ, ਵਿਅਰਥ ਘੁੰਮਣ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਨਿੰਦਿਆ, ਕਰੂੜ ਦੰਡ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼, ਮਜ਼ਬੂਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਉਣੱਤੀ, ਧਨ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਗਲਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਾਨ, ਅਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਜਾਂ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਅਧਰਮਕ ਕੰਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਯੋਗਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਾਮ, ਗੁੱਸਾ, ਨਸ਼ਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋ। ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਦਾਦਾ ਦੇ ਮਿਤਰ, ਸਾਥੀ, ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਮਿਤਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਿਤਰ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦੇਸ਼, ਕਿਲਾ, ਖਜਾਨਾ, ਫੌਜ, ਅਤੇ ਮਿਤਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਜੜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਜਾਂ ਨਰਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸੇਵਕ ਜੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਲਸੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਵੈਰ, ਅਤੇ ਮੰਦ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਪਰੀਤ ਕੰਮ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਯੋਜਨਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਪਤ ਯੋਜਨਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚਿਹਰਾ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਚਲਣ, ਕੰਮ, ਬੋਲ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ-ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਕੋਈ ਮੰਤਰੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਸ਼ਵਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇ। ਭਰੋਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰੈ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦੰਡ-ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚ-ਵਿਦਿਆ, ਧਨ-ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ (ਦੁਇਜ) ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਇਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਖੁੱਟ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਗਰੀਬ, ਅਸਹਾਇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਇਕ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਤਪਸਵੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਰੋਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚਤ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਸੋਚੋ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਭੇਡੀਆ ਵਾਂਗ ਫੜੋ, ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਟੋ, ਅਤੇ ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਠੋਸ ਵੱਜੋ। ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਚਲਾਕੀ, ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੋ। ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਅਣਜਾਣ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸੋ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਵਿਛੋਣੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਓ। ਅਣਜਾਣ ਔਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਨੌਕ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਜੇ ਰਾਜਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਛਾ ਕੰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਰਾਜ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਭਾਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਾਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਭਾਗ ਉਹ ਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਭਾਗ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ, ਜਦ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਭਾਗ ਅਤੇ ਯਤਨ, ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਫਸਲ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਲਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ। ਸਾਰੇ ਉੱਦਮ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਫੁਟ, ਅਤੇ ਦੰਡ—ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਉੱਚਤ ਜੀਵਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਰਾਜ-ਚਲਣ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈ।