ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਜੇਕਰ ਆਪਣੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਲਏ, ਨਾ ਹੀ ਝਗੜਾਲੂ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਗਾਰ-ਸਜਾਵਟ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਗਹਿਣਾ ਪਹਿਨ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਆਦਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਛੜੇ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜ-ਪਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਖੀਆ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਦੱਸ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸੌ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ। ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਮੁਖੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਦੱਸ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਦਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਗਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਲੋਕ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੈਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇ ਕੋਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿਰਕਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਮ-ਹਵਨ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਰਗ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਪ। ਕਮੀਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆ, ਰਾਜਾ, ਉਸਦੇ ਚਾਹਿਤੇ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਦਵੈਜ) ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਥਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਜਾਂ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇ। ਜੇਕਰ ਮਾਲਕ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰੱਖੇ; ਜੇ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਦੇਣਾ ਪਵੇ। ਜਦ ਮਾਲਕ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਿਫਾਜਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਵਿਧਵਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰੱਖਣੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਚੋਰ ਸੰਪਤੀ ਲੈ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚੋਰੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਰਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ, ਰਾਜਾ ਦਵੈਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਟੋਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇ। ਲਾਭ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੋਈ ਟੋਲ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ। ਜੇਕਰ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਦਾਲ ਤੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪੱਤੇ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਘਾਹ, ਬਾਂਸ, ਵਾਜੇ, ਚਮੜਾ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਰਾਈ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਘੜੀ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਕਰ ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਨਾ ਲਵੇ। ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਰੋਗ, ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਮਰ, ਧਨ ਤੇ ਰਾਜ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ-ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜਾਂ (ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ) ਦੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਧਨ ਧੜ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਬੁਰੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਪੋਂਛ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਨਿਯਮ, ਰਾਜ-ਪਰਸ਼ਾਸਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕਰਮ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।