ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਸੇ ਕਿਲੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਬਾਹਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਥਾਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ, ਕਈ ਸੇਵਕ ਹੋਣ, ਜੋ ਮਿਲੀ-ਝਲੀ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ—ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ, ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ। ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੰਡੀ, ਦੇਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ ਦੇ ਰੋਕ ਲਈ ਪੰਜfold ਉਪਾਏ ਹਨ: ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਮੂਤਰਪਿਸ਼ਟਾ, ਵਿਪਾਰਦਨਾ, ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਚਿਨਨਰੁਹਾ, ਵਿਸ਼ਘਨੀ, ਤੰਡੁਲਿਕਾ, ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਕਲਹਾਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਚਿਤ੍ਰਪਟੋਲੀਕਾ, ਮੰਡੂਕਪਰਨੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਧਾਤਰੀ, ਆਨੰਦ, ਉਨਮਾਦਿਨੀ, ਸੋਮਰਾਜੀ, ਵਿਸ਼ਘਨਾ ਅਤੇ ਰਤਨ। ਰਾਜਾ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ। ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਾਲੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੇ। ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਇੱਟ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ। ਇੱਟ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਪੱਥਰ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੇਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰੰਗ-ਤਮਾਸ਼ੇ, ਸੰਗੀਤ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਤੇਲ, ਘੀ, ਸ਼ਹਦ, ਦੁਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਇੱਕ ਗਾਂ, ਜਾਂ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪਰਮਾਣੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਲਯ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਦੇਵਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇਸਤਰੀ ਰੋਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੈਤਿਕ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਇਸਤਰੀ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹੋਵੇ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਠੀਕ ਰੱਖੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖਰਚ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਿਆਹ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਪਤੀ ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਜਦ ਪਤੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਲਵੇ, ਝਗੜਾਲੂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਪਤੀ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੇ। ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਗਹਿਣਾ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸਫਾਈ ਆਦਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬਾਰਹੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਝਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਦਸ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਸੌ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਆਵੇ, ਪਿੰਡ ਮੁਖੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਏ; ਜੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਦਸ ਘਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੁਣ ਕੇ ਠੀਕ ਉਪਾਏ ਲਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਗਾਤਾਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਦੌਲਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਬ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ; ਲੋਕ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਯਗ ਜਾਂ ਤਪਸਿਆ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮਹਲ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਗੀ ਇਸਤਰੀ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਵਾਂਗ, ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਹਤੇ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲੇ, ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੇ। ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀ ਚੌਥਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਜਾਂ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗੇ। ਜੇ ਖੋਈ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਰਾਜਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੱਖੇ। ਜੇ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਉਹ ਲੈ ਲਵੇ; ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਦਾਅਵੈਦਾਰ ਨੂੰ 'ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਠੀਕ ਦਲੀਲ ਦੇਣੀ ਪਵੇ। ਜਦ ਮਾਲਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ। ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਜਾ, ਲੋਕ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਆਚਰਨ, ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈਆਂ।