ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹਰ ਅਹਿਮ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਟੂਟ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਹਰ ਹੋਵੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਕਿਲਿਆਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵਿਦਯਾਰਥੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਕਲਾ, ਨਿਰਅਸਤਰ ਤੇ ਅਸਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲਾਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਮਰਦ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਥਿਆਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਗਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕੰਮ ਸੌਂਪੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਮਧਯਮ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰੇ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਕ ਕੰਮ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮ, ਜੋ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹਿਜੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਕੰਮ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਚਿਤ ਨਿਰਣੇ ਲਵੇ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਚੁਸਤ ਨਿਗਰਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂਨੁਕੂਲ ਨੌਕਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਣ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੁਸਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੁਸਟਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ। ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਤ ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਜੋ ਇਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਜਾਣਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤਪਸਵੀ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਖਾਮੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਲਵੇ, ਨਾ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਘਟਾਵੇ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਅਸ਼ਲੀਲ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਤੇ ਹਾਵਭਾਵ ਵਰਤੇ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲਾਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਗੁਪਤ ਰੱਖੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਹੁਨਰ ਵਿਖਾਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤਾ ਨੂੰ ਚਮਕਾਏ। ਜੋ ਭੇਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫੈਲਾਏ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਲਈ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਛੇ ਕਿ "ਹੁਕਮ ਕੀ ਹੈ?"। ਬਿਨਾ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਅੰਦਰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਐਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾ ਸਮਝੇ। ਛਲ, ਲਾਲਚ, ਨਿੰਦਾ, ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਚਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਨੌਕਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵਿਦਿਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਦਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲੇ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਵੇ। ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ, ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ; ਪਰ ਜਰੂਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਪਤ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੇ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਔਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਪਹਾਰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਸੇ ਕਿਲੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਣ, ਬਾਹਰੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਔਖੀ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜੋ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਨਸਲ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਛੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਹਨ—ਧਨੁ, ਮਿੱਟੀ, ਮਨੁੱਖ, ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੈਯ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੰਡੀ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਹੋਣ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਹਨ: ਸ਼ੀਰੀਸ਼ਾ, ਮੂਤਰਪਿਸ਼ਟਾ, ਵਿਪਾਰਦਨਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੌਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਚਿੰਨਰੁਹਾ, ਵਿ਷ਘਨੀ, ਤੰਡੁਲਿਕਾ, ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਕਲਹਾਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਚਿਤ੍ਰਪਟੋਲੀਕਾ, ਮੰਡੂਕਪਰਣੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਧਾਤ੍ਰੀ, ਆਨੰਦ, ਉਨਮਾਦਿਨੀ, ਸੋਮਰਾਜੀ, ਵਿ਷ਘਨਾ ਅਤੇ ਰਤਨ। ਇੱਕ ਐਸੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਦੁਸਟਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।