ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰਖਿਆ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸੇਵਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਣਗੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਾਦੂਈ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪੈਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਮਾਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਜੀ ਛੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਸੁ ਆਠ ਹਨ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਦਸ ਹਨ, ਰਸ ਛੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਚਾਰ ਹਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਨੌ ਹਨ, ਰੁੱਤਾਂ ਛੇ ਹਨ, ਮਹੀਨੇ ਬਾਰਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਜੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਛੇ ਗੁਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟਵਰਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਵਰਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਜੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਸਮਝਾਉਣਗੇ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸੁਗਤਿ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ, ਹਾਰੀਤਾ, ਅਤ੍ਰਿ, ਯਮ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਦਕ੍ਸ਼, ਸੰਵਰਤ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਆਪਸਤੰਬ, ਉਸ਼ਨਸ, ਵਿਆਸ, ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਗੌਤਮ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਲਿਖਿਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਤੀਜੀ, ਪੰਜਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ੋਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਨਿਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਤ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤ, ਤੇ ਦੀਵੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਰਕ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਵੀ ਚਰਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤਿ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਨੀ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰੇ ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਯਥਾ ਵਿਧੀ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਰਾਜਭਾਰ ਦੀ ਦਾਇਤਵ ਸਮੇਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਜਾਂ ਜੀਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਾਨ ਤਿਲ ਤੇ ਸਾਰਸੋਂ ਨਾਲ, ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਈ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰੇ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਯਗ੍ਯ ਬੇਦੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦ੍ਰ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਸ਼ੁਭ, ਆਯੁਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਭੈਅ ਨਾਸਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ, ਰਾਜ ਕਰਤਵਿਆਂ, ਪਾਪ-ਪੁੰਨ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਕ ਗਾਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।