ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਸਾਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਪੀਠ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਠ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੁਖ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਸ ਪੀਠ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਆਦਿ ਕਰਮ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਬਲਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਪ੍ਰਣਵ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, 'ਹੁੰ', 'ਪੂੰ', 'ਹ੍ਰੀੰ' ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਖਰ ਨਾਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਰੂਪੀ ਗਠੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਭਸਮ, ਦੂਬ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਘੇਰੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਗਠੜੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਓਂ ਹੂੰ ਹ੍ਰੰ, ਕਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਹੂੰ ਹ੍ਰਾਂ ਹ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਸਵਾਹਾ।" ਫਿਰ, "ਓਂ ਹਾਂ, ਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਹਾਂ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਪੰਜ ਦੇਵੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ: ਧਾਰਿਕਾ (ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ), ਜੋਤਸਨਾ (ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ), ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ—ਵਾਮਾ, ਜੇਠਾ, ਅਤੇ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਅਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਤੱਤ—ਅੰਧਕਾਰ, ਮੋਹ, ਧੀਰਜ, ਪੂਰਨਤਾ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਤਪਾਂ—ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਿਆਨਕ ਤਪਾਂ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ—ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਹਰਨ ਵਾਲੀਆਂ—ਆਤਮਾ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਠੜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਾਊ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਘੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਵਨ ਮੰਡਪ ਤੇ ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਮੁੜ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਰਸਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਰੂਪ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਰਧ ਹੋਮ ਸੌ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨ ਅਰਪਣ ਸਮੇਤ। ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰੂਪਧਾਰੀ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਕੁਸਾ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਛੂਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ, ਹੋਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਸਾ ਦਾ ਸਿਰਾ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਛੂਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੋੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ: "ਓਂ ਹਾ ਹ ਓ ਓ ਓ ਏ ਓ ਭੂ ਭੂ, ਵਾਹਿਆ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਹਾ ਵਾ ਆ ਓਂ ਆ ਷ਾ ਓ ਭੂ ਭੂ ਵਾ, ਅੱਗ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਅਖਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਬਲਦਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਠੜੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਹੋਮ ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਾਟ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ੧੦੮ ਵਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕਰਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, "ਓਂ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੇ ਇਹ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਜਾਂ ਅਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।" "ਓਂ ਹ੍ਰੀੰ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਕਰੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇ—ਸਵਾਹਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿੰਡੀਕਾ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਰਮ-ਨਾਮਕ ਆਸਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਧਾਰਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ, ਜਾਂ ਪੰਜ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ, ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 'ਅਦਿਵਾਸ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਵੱਸਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਯਾ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਰਸਮ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪੂਰਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਹਵੀਂ ਦੀ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਗ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਚਤੁਰਪਦ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅ, ਇ, ਉ, ਏ, ਓ ਇਹ ਪੰਜ ਸੁਰੇ, ਨੰਦਾ ਆਦਿ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚੌਦਹਵੀਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਗ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਤੁਰਪਦ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਚਿੱਤਰਿਤ ਚਾਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।