ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਆਂ ਸਮਝਾਏ। ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਸਮਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੌ ਅਤੇ ਤਿਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਬਰਤਨ, ਦੋ ਚਾਦਰਾਂ—ਇੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੋਰਾਂ ਲਈ—ਇੱਕ ਘੜਾ, ਕਟੋਰਾ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੰਗਲੀਆਂ ਦੇ ਛਲੇ, ਮਕਟ, ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਰ, ਕੁੰਦਲ ਅਤੇ ਕੰਗਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਗਲਤ ਬਾਤ ਜਾਂ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਪ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਨੀਲੇ ਨीलਮ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਫੁੱਲ, ਕਮਲ, ਸਾਂਖ (ਸ਼ੰਖ), ਅਤੇ ਅਠਵਾਂ ਰਤਨ—ਵੈਦੂਰਯਾ—ਉਪਯੋਗ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਵਟਿਵਰ, ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ, ਕਰੰਤਾ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ, ਸਰੀਕਾ, ਕੰਕੁਸਤ, ਸ਼ੰਖਿਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਜੜੀਆਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। ਸੋਨਾ, ਤਾਂਬਾ, ਲਾਲ ਧਾਤੂ, ਚਾਂਦੀ, ਘੰਟਾ ਧਾਤੂ, ਸੀਸਾ, ਅਰਪਿਮੈਂਟ ਅਤੇ ਰੀਅਲਗਰ—ਇਹਨਾਂ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ। ਲਾਲ ਗੇਰੂ, ਸੋਨਾ, ਮਕਸ਼ਿਕਾ, ਪਾਰਾ, ਅੱਗ-ਰੰਗੀ ਗੇਰੂ, ਗੰਧਕ, ਅਤੇ ਅਭਰਕ—ਇਹ ਅੱਠ ਖਣਿਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਹੂੰ, ਤਿਲ, ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਹਰਾ ਚਨਾ, ਜੌ, ਨਿਵਾਰਾ ਚਾਵਲ, ਸ਼ਿਆਮਕਾ—ਇਹ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ ਹਨ। ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਗੁਰੁ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੋ ਦਿਨ ਚਰਿਆ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।" ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦੀ ਤੇ ਮਹਾਕਾਲ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਤੇ ਵਿਨਾਇਕ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਸਕੰਦਾ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵੀ ਤੇ ਚੰਦਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਘਟਾ, ਪਰਜਨਯ, ਅਸ਼ੋਕ, ਭੂਤ, ਸੰਜੀਵਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਧੀ-ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਚੌਥੀ ਉਪਸਰਗ ਤੇ 'ਓਮ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਬਾਨ, ਦੋ ਨਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ, ਵੇਦ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਯਜਨ-ਮੰਡਪ 'ਤੇ, ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ। ਵਿਧੀ-ਵਾਰ, ਵਜ੍ਰ, ਭਾਲਾ, ਦੰਡ, ਤਲਵਾਰ, ਫਾਂਸੀ, ਝੰਡਾ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚਕਰਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਝੰਡਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ 'ਓ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮ:','ਓਮ ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ, ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂਂ ਫਟ ਨਮ:' ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਮੁਦਾ, ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਵਾਮਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਸਰਵਨੇਤ੍ਰ, ਸੁਮੁਖ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੇ। ਅੱਠ ਝੰਡਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, 'ਓਮ ਕੌਂ, ਕੁਮੁਦਾ ਨੂੰ ਨਮ:' ਵਰਗੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇਤੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਮਝਵਕਾ, ਕਾਲਾ, ਕਰਾਲਿਨਾ, ਛੇਵਾਂ ਏਕਾਂਘਨੀ, ਭੀਮਾ ਤੇ ਅਠਵਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਪਹਾਰ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ। ਰੰਗੀਨ ਗਾਲੀਚਿਆਂ 'ਤੇ, ਬੰਸ ਦੇ ਪੀਲਰਾਂ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਸਦਯੋਜਾਤ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ। ਮੰਡਪ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਅਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤ-ਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੋ। ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ—ਦੇਵਤਾਈ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਏ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੈਠ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਘਯ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਗੋ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਆਮ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ। ਮੱਥੇ, ਮੋਢੇ ਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸਾਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। 'ਓਮ ਹੰ ਹਾਂ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਹੱਥ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ। ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਚਮਕ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਲਾ, ਚਾਦਰ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉੱਠੇ। ਚਾਰ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ। ਵਾਧ ਦੇ ਉੱਤਪਾਦ 'ਤੇ ਆਸਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਸ਼ਿਵ-ਘੜੇ ਅਤੇ ਵਾਧ-ਘੜੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਸਨਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਹਰ ਘੜੇ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ—ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ, ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ 'ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਕਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਅੱਗ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਘੜਾ-ਧਾਰੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਭਾਲਾ-ਧਾਰੀ, ਬੱਕਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਯਾਦ ਕਰੇ। ਯਮ ਨੂੰ, ਭੈਸ 'ਤੇ ਖੜਾ, ਦੰਡ-ਧਾਰੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਨੈਰਿਤਾ ਨੂੰ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਗਧਾ 'ਤੇ, ਤਲਵਾਰ-ਧਾਰੀ, ਯਾਦ ਕਰੇ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ, ਚਿੱਟਾ, ਮਕਰਾ 'ਤੇ, ਸੱਪ-ਫਾਂਸੀ-ਧਾਰੀ; ਵਾਯੂ ਨੂੰ, ਨੀਲਾ, ਹਿਰਨ 'ਤੇ; ਅਤੇ ਕੁਬੇਰਾ ਨੂੰ, ਬੱਦਲ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ, ਬਲਦ 'ਤੇ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਚਕਰਾ-ਧਾਰੀ, ਕਛੂਏ ਤੇ ਅਨੰਤ 'ਤੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਮੂੰਹ, ਚਾਰ ਹੱਥ, ਹੰਸ 'ਤੇ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਪੀਲਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਘੜਿਆਂ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਵੇਦੀ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ, ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਘੜਿਆਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ, ਘੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਾਵੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਘੜਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਧ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਮਗਰੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।