ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮਟਕੇ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਵਾਸਤੁ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਟਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕਣਕ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ, ਜੋ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਪਾਤਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਚਿੱਟੀ ਰਾਈ ਵੀ ਲਿਆਈ ਗਈ। ਛਿੜਕਾਅ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਚੌਲ ਲਿਆਈ ਗਈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਿਆਈ ਗਈ। ਹਵਨ ਲਈ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਤਾਮਬੇ ਦੀ ਚਮਚੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਮੱਖਣ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਂ, ਬਾਂਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਚੌਰਸ ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਚੱਟਾਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਹਵਨ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਅੱਧਾ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਠਾਈਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਦੀਆਂ: ਧੂਪ ਵਾਲਾ ਮਟਕਾ, ਚਮਚੀਆਂ, ਟੋਕਰੀ, ਆਸਨ, ਪੱਖਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ। ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ, ਗੁੱਗਲ, ਘੀ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ, ਧੂਪ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੀ ਜਨੇਊ, ਗਾਊਂ ਦਾ ਘੀ, ਜੌ, ਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਦਸ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਬਾਂਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਚਮਚੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੱਥ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਰਕ, ਪਲਾਸ਼, ਖਦੀਰ, ਆੰਬ, ਪਿੱਪਲ, ਉਦੁੰਬਰ, ਸ਼ਮੀ, ਦੁਰਵਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ, ਕੁੱਲ 108 ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਜੌ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੋ ਕਪੜੇ, ਇੱਕ ਮਟਕਾ, ਚਮਚੀ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਵੀ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਤਾਜ, ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਠੱਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਜੇ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਨਾਹ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਪੰਡਤ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨੀਲਾ ਨੀਲਮ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਫੁੱਲ, ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਤਨ ਵੈਦੂਰਯਾ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਵਟੀਵਰ, ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ, ਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ, ਸਰੀਕਾ, ਕਨਕੁਸਤ, ਸ਼ੰਖਿਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਨਾ, ਤਾਮਬਾ, ਲਾਲ ਧਾਤੂ, ਚਾਂਦੀ, ਕਾਂਸੀ, ਸੀਸਾ, ਹਰਤਾਲ ਅਤੇ ਰਸਕਪੂਰ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ ਗੇਰੂ, ਸੋਨਾ, ਮਕਸ਼ਿਕਾ, ਪਾਰਾ, ਅੱਗ ਰੰਗੀ ਗੇਰੂ, ਗੰਧਕ, ਅਭਰਕ—ਇਹ ਅੱਠ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚੌਲ ਵੀ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ। ਗਹੂੰ, ਤਿਲ, ਕਾਲੀ ਮਸਰ, ਹਰੀ ਮਸਰ, ਜੌ, ਨਿਵਾਰਾ ਚੌਲ, ਸ਼ਿਆਮਕਾ—ਇਹ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ ਵੀ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ, ਜੋ ਉੱਚਾਰਣ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਦੋ ਨਿਤ ਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੰਡਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਤਲ ’ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਠੰਢੇ ਘਟਾ, ਪਰਜਨਯ, ਅਸ਼ੋਕ, ਭੂਤ, ਸੰਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਓਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਬਾਨ, ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੂਰਜ, ਯੁੱਗ, ਵੇਦ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮੰਡਪ ਦੇ ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯਜ్ఞ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜ੍ਰ, ਭਾਲਾ, ਦੰਡ, ਤਲਵਾਰ, ਪਾਸ਼, ਧਵਜ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੱਕਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। 'ਓ ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ ਨਮਹ', 'ਓਮ ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ, ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ ਨਮਹ' ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਮੁਦਾ, ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਵਾਮਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ, ਸਰਵਨੇਤ੍ਰ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਦੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, 'ਓਮ ਕੌਂ, ਕੁਮੁਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇਤੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਮਝਵਕ, ਕਾਲ, ਕਰਾਲਿਨੀ, ਛੇਵੀਂ ਏਕਾਂਘਨੀ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਸ਼ਟਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਇਉਂ ਹੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਰੰਗੀਨ ਚੱਟਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ, ਸਦਿਓਜਾਤ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਡਪ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਧਵਜ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਭੂਤਲ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਰਵਾਜੇ ਵੇਖਾਉਣੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਘ, ਮੰਤਰ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਆਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਮੱਥੇ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਵਮੈਂਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। 'ਓਮ ਹੰ ਹਾਂ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਕਪੜਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।