ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਗੋਪਾਲ ਬਣ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਰਸਸੀ ਨਾਲ ਠੇਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਵਿੱਖੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਤੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪੁਤਨਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਲਾਇਆ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੇਨੁਕ, ਗਧੇ ਰੂਪ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਾਲਵਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਿਸ਼ਟਾ (ਬਲਦ ਦੈਤ) ਅਤੇ ਕੇਸ਼ੀ (ਘੋੜਾ ਦੈਤ) ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਰਬਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਉਪਲੱਬਧੀ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੜ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਮਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਧੋਬੀ ਨੇ ਕਪੜੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਲਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਤੇ ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਬੜੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੀਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡਾ ਖੜਾ ਸੀ। ਕਮਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮੰਚ ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਚਾਣੂਰ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨਾਲ। ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ-ਪਹਲਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੋਰ ਪਹਲਵਾਨ ਵੀ ਹਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਲਵਾਨ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਜਦ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਕਮਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਗੋਮੰਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤੇ ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ, ਉੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਿਆਏ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ। ਰੁਕਮਣੀ ਸਮੇਤ 16,000 ਰਾਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅੱਠ ਵੀ। ਸਤਭਾਮਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਰੁੜ ਤੇ ਮਣਿ ਪਰਬਤ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਤਨ ਲਿਆ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਹ ਸਤਭਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਲਿਆਉਣ। ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲੋਂ ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਚਜਨ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲੀ। ਕਾਲਯਵਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੁਚਕੁੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਬਲਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਜਾਮਵਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬਾ, ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਸ਼ੰਭਰ ਨੇ ਚੱਕ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਮਛੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਛੀ ਫੜੀ ਗਈ, ਤੇ ਸ਼ੰਭਰ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਮਾਯਾਵਤੀ ਸੀ। ਮਾਯਾਵਤੀ ਨੇ ਮਛੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਤੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਾਮ ਹੈਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਰਦੇਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੰਭਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਾਦੂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਮਾਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਭਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਮਾਯਾਵਤੀ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਬਾਣ, ਜੋ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਸ਼ੋਣਿਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਮੋਰ-ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਮਿਲੇਗੀ।” ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਉਹ ਪਤੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ, ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਕੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਲਿਆ ਆਇਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਸੀ, ਦੁਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਉਸ਼ਾ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਬਾਣ ਦੇ ਰਖਵੇਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਣ ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਬਲਭਦ੍ਰ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਨੰਦੀ, ਵਿਨਾਇਕ, ਸਕੰਦ ਆਦਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਹਰੇ ਗਏ। ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਜੰਭਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ, ਬਾਣ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਰਹਿਮ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਿਲ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬਾਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਬਾਣ ਨੂੰ ਰਹੇਗੀ।” ਸਾਡੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਵਾਰਕਾ ਗਿਆ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜ੍ਰ, ਜੋ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬਲਭਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਲੰਬ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਰੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਰਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਣ ਬਣਾਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ।