ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਟਥਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਘਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦਾਲ-ਚਾਵਲ ਦਾ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਭ੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਦੀ ਜੀਭ, ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿਲ-ਪਾਣੀ, ਦੂਧ ਅਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਰੀ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕੇਕ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੂੰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਦਿਰਾ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ, ਰੋਗਾ ਨੂੰ ਘੀ ਦੇ ਕੇਕ ਜਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਚਾਵਲ ਪਸ਼ਚਿਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੁਤ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਝੰਡਾ, ਨਾਗ ਨੂੰ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਭਲਾਟਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲਾ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ, ਸ਼ਾਲੂਕ ਅਤੇ ਮੂ਷ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ; ਲੋਪੀ, ਮਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ, ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ, ਸਵੀਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਜੋ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਆਸਨ ਤੇ ਹੈ, ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਕਸ਼ਸ ਕੋਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਾ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ, ਇੰਦ੍ਰਜਯਾ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਭੋਜਨ, ਵਰੁਣੀ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਚਾਵਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਕੋਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੀ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉੱਤਰੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਆਸਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਸ਼ਿਵ ਕੋਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਪਾ ਅਤੇ ਸਾਯਾ ਨੂੰ ਦਹੀਂ-ਦੂਧ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਘੀ ਵਾਲਾ ਖੀਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਕਾਰਕਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਕਾਰਕੀ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲਾ ਮਾਸ, ਵਿਦਾਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਪੂਤਨਾ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਖੂਨ, ਪਾਪਰਾਖਸੀ ਨੂੰ ਹੱਡੀਆਂ, ਖੂਨ ਅਤੇ ਪਿੱਤ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦਾ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਚਣਾ ਚਾਵਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਰਯਮਨ ਨੂੰ ਦਾਲ ਵਾਲਾ ਕੇਕ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਭਕਾ ਨੂੰ ਮਾਸ-ਖੂਨ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪਿਲਿਪਿੰਜਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਘਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਰਭਾ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਘਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਸੀ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਨਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ। ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਰਖਵਾਲੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ, ਨਾਗ ਆਦਿ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਨਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੌਂ ਆਸਨਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੂੰ ਸੌ ਆਸਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਥੰਭ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਸੌ ਆਸਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ; ਗ੍ਰਹ, ਸਕੰਦਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਾਰਕਾ ਆਦਿ ਤੱਤ ਆਸਨਾਂ ਹਨ, ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਥੰਭਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ; ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੌਂਤੀ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਚੌਂਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਠ ਤੱਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚਵਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਾਰਕਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰੱਜੂ ਵੰਸ਼ ਆਦਿ ਵੀ। ਵਾਸਤੁ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ; ਉਥੇ ਨਿਆਸਾ ਨੌ ਵਾਰੀ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵੇਤਾਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵੇਦਿਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੁ ਪਚਵੀਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਵਾਸਤੁ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ। ਛੇਕੋਣੀ, ਤਿਕੋਣੀ ਜਾਂ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਭੁਜ ਆਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੱਥਰ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਲਾਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਪਯਾਸਾ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਮਾਪ ਪੰਜ ਹਸਤਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ; ਘਰ ਜਾਂ ਮਹਲ ਦੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਸਤੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਲਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਭੋਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਬਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਥਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ; ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਧਾਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। 'ਨ' ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੱਥਰ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ; ਅੱਠ ਘੜੇ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪਿੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਨੰਦਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੱਥਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ। ਜਿਵੇਂ ਭੀਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ। ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਨੰਦਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਜਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਰੱਖੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਬਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਣ; ਪੰਜ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪੱਥਰ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਰੱਖੋ; ਕਮਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਾ ਆਦਿ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਸੰਰਖਿਆ ਵਾਸਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕੇ।