ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਾਰਾਂ ਕੋਣਿਆਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੰਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਠ ਰੱਸੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੁ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਉਚੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਦੈਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੋਡੇ ਤੇ ਕੋਹਣੀਆਂ ਵਾਯੂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਗਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਕੋਣਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅੱਠ ਅਰਧ-ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ "ਇੱਕ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਥੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣ-ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸਵਸਤਿਕ, ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾ-ਸਵਸਤਿਕ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਤਿੰਨ-ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਕਲਾਈ-ਸੰਧੀ, ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘੀ ਤੇ ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰਜਨਯ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਜਯੰਤ ਨੂੰ ਚਟਕਦਾਰ ਕੇਸਰੀ ਝੰਡਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਰਤਨ-ਜਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਲੇਟੀ ਛਤਰੀ, ਸਤਿਆ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘੀ, ਗਹੂੰ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤਰੀਕਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਮਾਸ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਘੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਕਰਛੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਤਥਾ ਨੂੰ ਭੁੰਨੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਗ੍ਰਿਹ-ਰਖਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ, ਤੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦਾਲ-ਚਾਵਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਭ੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਦੀ ਜੀਭ, ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਜਲ, ਦੁੱਧ, ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਟਾਹਣੀ; ਦੇਵ-ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕੇਕ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੂੰ ਦਰਭਾ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਤੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਦਿਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਘੀ ਤੇ ਗੁੜ ਵਾਲੇ ਚਾਵਲ, ਰੋਗਾ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲੇ ਕੇਕ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨੇ ਚਾਵਲ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰੁਤ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਝੰਡਾ, ਨਾਗ ਨੂੰ ਨਾਗਕੇਸਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਭਲਾਟਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਦਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ, ਸ਼ਾਲੂਕ ਤੇ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ, ਤੇ ਲੋਪੀ, ਮਦਿਤੀ, ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਸ਼ਟਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ, ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਕੋਣੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ ਸਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼-ਜਲ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਕੋਣ ਹੇਠਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਵਾਲੇ ਚਾਵਲ, ਇੰਦਰਜਯਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣੀ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਚਾਵਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਕੋਣ ਹੇਠਾਂ ਘੀ-ਵਿੱਚ-ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਾਸ, ਉੱਤਰੀ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮਸੂਰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਾ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਕੋਣ ਹੇਠਾਂ, ਤੇ ਸਾਇਆ ਨੂੰ ਵੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ-ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਗੋ-ਪੰਜ ਤੇ ਘੀ ਵਾਲਾ ਯਜਨ-ਪਕਵਾਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ, ਚਾਰ ਰਖਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਚਾਰਕ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਚਾਰਕੀ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲਾ ਮਾਸ, ਵਿਦਾਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਪੁਤਨਾ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਤੇ ਖੂਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਪਾਪਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਹੱਡੀਆਂ, ਖੂਨ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦਾ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮਸੂਰ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਅਰੀਅਮਨ ਨੂੰ ਦਾਲ ਵਾਲੇ ਕੇਕ, ਵਰੁਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਭਕਾ ਨੂੰ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਮਾਸ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪਿਲਿਪਿੰਜਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰੋ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਘਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਸੀ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣਾਉ, ਤੇ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਬਣਾਓ। ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਰਖਸ਼ਕ ਚੌਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਨਾਗ ਆਦਿ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੌਂ-ਆਸਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਆਸਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲੇ ਥੰਮਾਂ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਟਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੌ-ਆਸਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਕਰੋ; ਉਥੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਸਕੰਦਾ ਆਦਿ ਤੇ ਛੇ-ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਜਾਣੋ। ਚਾਰਕ ਆਦਿ ਤੱਤ ਆਸਨ ਹਨ, ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਥੰਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ; ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੌਂਤੀ ਆਸਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਂਸਠ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਠ ਤੱਤ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਚੁਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਇਵੇਂ ਹੀ ਚਾਰਕ ਆਦਿ, ਰੱਜੂ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਵਜ ਵੀ। ਵਾਸਤੁ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ; ਉਥੇ ਨਿਆਸਾ ਨੌਂ ਵਾਰੀ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਵਾਸਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੇਤਾਲ-ਆਕਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਤੁ ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਸਤੁ ਨੌਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਲਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਛੇ-ਕੋਣੀ, ਤਿਕੋਣੀ ਜਾਂ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚੌਕੋਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਓ; ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਤਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੱਥਰ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਯਾਸਾ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰੋ ਜਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੰਡੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸਤੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵਾਂ ਘਰ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਵਸੇਬਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖਮਈ ਰਹੇ।