ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਘੋਰਾ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ, ਪਲਾਸਟਰ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਘੜੀਆਂ ਉਲਟੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਘੜਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਘੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ, ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਪੜੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਘੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਖੁਰਪੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਮੰਡਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਘੜੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਅਰਘਯ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਪੱਥਰੀਲੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅੰਜਨ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਾਲ, ਦੰਦ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਗਨਿ ਆਦਿ ਦੇ ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਗਿਰਦੇ ਅੱਖਰ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਰਮ ਹੋਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਨੂੰ ਤਖਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁੱਟ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗੁੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਲੋਹਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਕ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ; 'ਚ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਛਾਰ; 'ਟ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀ। 'ਤ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਇੱਟ, 'ਪ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ, 'ਯ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਜਾਂ ਇਸ ਵਰਗਾ, 'ਸ਼' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ। 'ਹ' ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਅੱਠ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਖੱਡਾ ਖੋਦ ਕੇ, ਗੀਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਥੌੜੀ ਨਾਲ ਥੱਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਪ ਕੇ ਤੇ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਅਗਲੇ ਕਰਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਹੁਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ, ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਘੜੇ ਅਤੇ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਚੌਕ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪੱਥਰ, ਜੋ ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਠ ਉਂਗਲ ਉੱਚੇ, ਚੌਰਸ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਬਣੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਥਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਲਈ ਅੱਧੀ ਮਾਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ। ਪੱਥਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਲਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨੌਂ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਮਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਜਯਾ, ਰਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨਾ ਪੰਜਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ, ਮਹਾਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੰਜ ਹਨ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਘੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਜਯਾ, ਪੂਰਨਾ, ਅਜਿਤਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਮੰਗਲਾ ਅਤੇ ਧਰਣੀ—ਇਹ ਨੌਂ ਪੱਥਰ ਹਨ। ਸੁਭਦਰਾ, ਵਿਭਦਰਾ, ਸੁਨੰਦਾ, ਪੁਸ਼ਪਨੰਦਕ, ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਕੁੰਭ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਹੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਨੌਂ ਧਨ ਦੇ ਘੜੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਨਾਲ ਟੱਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤਿੰਨ ਕਪੜਿਆਂ, ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਗਉਮੂਤਰ, ਕਢੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਹੂੰ ਫਟ' ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਗਵਯ ਅਤੇ ਪੰਜਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਫਲਾਂ, ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਗਾਏ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ, ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ-ਸਥਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਪਲੰਗ ਜਾਂ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੱਤ ਤੱਕ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤੱਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹਨ, ਲੜੀਵਾਰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਤੱਕ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ। ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ: 'ਓਮ ਹੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ—ਗਿਆਨ ਤੱਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਆਤਮਾ ਤੱਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਯਜਮਾਨ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਹਰ ਤੱਤ ਲਈ, ਹਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਅੱਠ ਰੂਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਭਵਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਭੀਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ: 'ਓਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲਈ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: 'ਲੂੰ, ਰੁੰ, ਸ਼ੂੰ, ਪੂੰ, ਵੂੰ, ਯੂੰ, ਮੂੰ, ਹੁੰ, ਕ੍ਸ਼ੂੰ'—ਇਹ ਨੌਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤੱਤ ਲਈ ਰੂਪ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।