ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਸਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਿਵ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਅਣੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਆਸਨ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਉਤਥਾਨ ਨੂੰ ਉਤਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਉਤਥਿਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਲਈ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਉੱਚਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਵ, ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ—ਸਫੈਦ, ਰੱਤ, ਪੀਲੀ, ਕਾਲੀ—ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਜਾਂ ਗੰਧ-ਰਹਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਦਿ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ; ਜੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਲੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਨਿਮਨ ਤੱਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਧੋਈ ਹੋਈ; ਜੇ ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ, ਕੋਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜਾਂ ਘਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੋਦ ਕੇ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਹਲ ਚਲਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਅਘੋਰਾ-ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਲੀਪ ਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੜੀ-ਦੀਸਾ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਘੜਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਚਾਰਿਆ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੈਤ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੜਾ, ਜੋ ਦੋ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ। ਘੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਅੱਗ-ਖੱਡ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤੱਥਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਖੋਦਣ ਵਾਲੀ ਕassi ਨਾਲ ਖੱਡ ਖੋਦਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ, ਸਥਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਦ-ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਛਿੜਕਣਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਅਰਘਯ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੱਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਪੱਥਰੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਖੋਦ ਕੇ ਨੁਕਸ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਦਾਰਥ ਹਟਾਉਣ ਦਿਓ। ਜੇ ਮਰਦ ਦੇ ਵਾਲ, ਦੰਦ ਜਾਂ ਦੂਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਗਿਰਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅੱਖਰ, ਉਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਦੀ ਵਿਅੰਗਤਾ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ, ਚਲਣ ਤੇ ਰੋਣ-ਚੀਖਣ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਮਾਤਾ ਸਮੂਹ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤਖ਼ਤੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਥੋੜ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ। ਜਿੱਥੇ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਲੋਹਾ ਵਰਤੋ; 'ਕ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਕੋਲਾ; 'ਚ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰਾਖ; 'ਟ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀ; 'ਤ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਟ; 'ਪ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ; 'ਯ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਜਾਂ ਸਮਾਨ; 'ਸ਼' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਧਾਤੁ; 'ਹ' ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ। ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥ ਵਰਤੋ; ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅੱਠ ਅੰਗੂਠਾ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਭਰੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਖੱਡ ਖੋਦੋ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੀਲੀ ਮਿੱਟੀ ਭਰੋ, ਅਤੇ ਹਥੌੜੀ ਨਾਲ ਠੋਕੋ; ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੀਪ ਕੇ ਤੇ ਸਮਤਲ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਿਆ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਆਮ ਆਹੁਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਰਵੇ ਵਾਲੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਧੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ, ਅੱਗ-ਖੱਡ ਤੇ ਪੰਡਾਲ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ, ਘੜਾ ਜੋ ਵਾਧੂ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪੱਥਰ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਅੱਠ ਅੰਗੂਠਾ ਉਚਾਈ, ਚੌਕੋਣੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਪੱਥਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਲਈ ਅੱਧੀ ਉਚਾਈ; ਪੱਥਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਹਨ। ਨੌਂ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕਮਲ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ; ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਜਯਾ, ਰਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨਾ ਪੰਜਵੇਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ, ਮਹਾ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੰਜ ਹਨ; ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ-ਘੜੇ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਜਯਾ, ਪੂਰਨਾ, ਅਜਿਤਾ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਮੰਗਲਾ, ਧਰਣੀ—ਇਹ ਨੌਂ ਪੱਥਰ ਹਨ। ਸੁਭਦਰਾ, ਵਿਭਦਰਾ, ਸੁਨੰਦਾ, ਪੁਸ਼ਪਨੰਦਾ, ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਕੂੰਭਾ, ਪੂਰਨ, ਉੱਤਰਾ—ਹੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਨੌਂ ਖਜ਼ਾਨਾ-ਘੜੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਠੋਕੋ। ਸਭ ਨੂੰ, ਕੋਈ ਵਿਭੇਦ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਪੜਿਆਂ, ਮਿੱਟੀ, ਗੋ-ਮੈ, ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਕਾਢਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੋ। ‘ਹੂੰ ਫਟ’ ਅਸਤਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਧੀ-ਸਨਾਨ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਗਵਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਵਾਓ। ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ; ਫਿਰ, ਫਲਾਂ, ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਗੋ-ਸੀੰਗ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਦਾਰਥ, ਹਰ ਕ੍ਰਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਾ ਹੈ।