ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਆਗਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸ਼ੁਧੀ, ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ-ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦੀਖਾ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ, ਵਿਵੇਕਪੂਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮੁਰਚਾ ਨਾਲ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਰਖਿਆ ਲਈ ਕਵਚ ਦੀ ਕਣ ਨਾਲ, ਮੂਲ ਤੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਰੋਪਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ, ਬੰਧਨ ਦੀ ਫਾਂਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਾਂਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਬੰਧਨ ਦੀ ਫਾਂਸ ਨੂੰ ਕਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ; “ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ, ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਫਾਂਸ ਨੂੰ, ਹਹ ਫਟ”—ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਫਾਂਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਫਾਂਸ ਨੂੰ ਗੋਲ ਰੂਪ ‘ਚ ਵਾਪਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਘੀ ਨੂੰ ਚਮਚ ‘ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਕਲਾ ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ‘ਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਫਾਂਸ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: “ਓਮ ਹਹ, ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ”—ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਹੁਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਹੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਦਰਸਾਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ “ਓਮ ਹਾਂ, ਸਰਵਤੱਤਵ ਦੀ ਫੀਸ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਸਵਾਹਾ”—ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਹਰੀ! ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਬੰਧਿਆ ਨਾ ਰਹੇ। ਬੰਧਨ ‘ਚ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਥ ਨੂੰ ਫੈਲਾਕੇ, ਆਧਾ-ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਕਤੀ ਵਾਂਗ, ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਮੂਦਰਾ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਗਾ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋ ਅੱਗ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦੀਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ, ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵਰਨਨ ਕਰੋ। “ਓਮ ਹੋੰ ਕ੍ਸ਼ੀਮਿਤੀ”—ਇਹ ਸੰਯੋਗ ਹੈ। ਰਾਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ, ਨਿਯਤੀ, ਕਲਾ, ਕਾਲ, ਮਾਇਆ, ਅਵਿਦਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਤੱਤ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰ, ਲ, ਵ, ਸ਼, ਸ਼, ਸ—ਇਹ ਛੇ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ—ਇਹ ਇਕੀਹ ਹਨ। “ਓਮ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਈਸ਼ਾਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ, ਅਘੋਰਾ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ, ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਗੁਪਤ, ਸਦਯੋਜਾਤਾ ਨੂੰ ਰੂਪ; ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਰਖਿਆਕਾਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ, ਸਰਵਤੱਤਵ: ਓਮ, ਆਕਾਸ਼। ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਮਦੇਵ, ਫਿਰ ਸਰਵਭਵਉਦਭਵ।” ਸ਼ਿਵ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸਹਾਇਕ, ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ; ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨਾਂਕਾ ਬਾਲਕ, ਪਰਮ ਅੱਖਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਸਸ਼ਿਵ, ਬਭਰੂ, ਅਕਸ਼ਯ, ਸ਼ੰਭੂ; ਦੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਰੂਪ, ਇੱਕ ਰੂਪਵਰਧਨ। ਮਨੋਨਮਨਾ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਚਿਤ੍ਰੰਗਾ, ਕਲਿਆਣ—ਇਹ ਪੱਚੀ ਹਨ। ਮੰਤਰ: ਘੋਰਾਮਰੌ, ਦੋ ਬੀਜ, ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ: ਪੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਸਤਿਜਿਹਵਾ, ਵਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੰਜਨ। ਇਕ ਇੰਦਰੀ ਵਿਚ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੱਖ—ਵਸਤੂ ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਹੈ; ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਥੇ, ਅਵਧੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਣ। ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਮੰਨੋ। ਇਥੇ, ਵਿੱਥਣਾ, ਕਟਣਾ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਜੋੜਨਾ; ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਨੂੰ ਖਿੱਚੋ ਤੇ ਫੜੋ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਤ੍ਰ ‘ਚ ਰਖੋ; ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਆਹੁਤ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਹੁਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ‘ਤੇ ਛੂਹੋ; ਪੂਰਵ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਵ ਦਰਸਾਇਆ, ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਯੋਗ ਕਰੋ; ਖੱਬਾ ਹੱਥ womb ਵਿਚ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਵਾਦਸ਼ਾਂਤਾ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਫੜੋ। ਸ਼ਰੀਰਕ ਸਿੱਧੀ, ਜਨਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਆਨੰਦ, ਵਿਘਟਨ, ਨਾਡੀ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਦੀ ਸਫਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਸਭ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ, ਕਰਮ ਬੰਧਨ, ਹੋਰ ਫਾਂਸਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹਟਾਏ ਲਈ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹੋ, ਅਸ਼ੁਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰੋ, ਕਟੋ, ਕੁਚਲੋ ਤੇ ਗੋਲ ਬਣਾਓ। ਜਲਾਉਣ, ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਫਿਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਆਹੁਤ, ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਆਹੁਤੀ। “ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੀਸ—ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਵੀਕਾਰੋ! ਸਵਾਹਾ!” ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰੋ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਬੰਧਨ-ਧਾਗਾ ਵਿਚ ਰਖੋ। ਬਿੰਦੂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰੋ; ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ, ਤੇ ਸਭ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਗਿਆਨ-ਕਰਮ ਵਿਚ, ਵਿੱਥਣਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰਵ ਦਰਸਾਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਵਰਤੋ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਮੂਲ-ਦੀਖਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਾਗਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਕਰੋ। ਕਾਲਾਗਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰੋ; ਸਭ ਤੱਤ, ਇਕ-ਸਮਾਨ, ਧਾਗਾ ‘ਚ ਮਣੀ-ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਪੋ ਰੋਪੋ। ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਆਹੁਤ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਫੀਸਾਂ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ-ਸਹਿਤ; ਇਸੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ-ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ; ਅੱਠ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਚੌਕਾਂ ਉੱਤੇ, ਨੌਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਰੱਖੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਲਕਲਾਈਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਦੁੱਧ ਦਾ, ਦਹਿ ਦਾ, ਘੀ ਦਾ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦਾ, ਮਿੱਠੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ, ਸ਼ਹਿ ਦਾ, ਅੱਠ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਠ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਇਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੁਰਚਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ। ਸੱਤਵਾਂ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ, ਇਕ-ਰੁਦ੍ਰ-ਅੱਖੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ਿਵ; ਸੱਤਵਾਂ ਸੁਖਮ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੰਤ; ਅੱਠਵਾਂ ਰੁਦ੍ਰ। ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਵ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਬਣੇ ਸਨਾਨ-ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਗਮ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਤਮ-ਸ਼ੁਧੀ, ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ-ਸੰਯੋਗ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦੀਖਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।