ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੁਪਤ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੋਵੀ (25) ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 'ਖ' ਤੋਂ 'ਯ' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੰਜਾਹ ਅਤੇ ਛਿਆਸਠ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਨੇ ਹੀ ਰੂਦ੍ਰ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੇਸ਼, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਨੈਮਿਸ਼, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪਾਡੀ, ਦੰਡੀ, ਭਾਵਭੂਤੀ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਅਸ਼ਟਮ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਕੁਲੀਸ਼, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਰੂਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਹੈ। ਅਨਵੀਸ਼, ਅਸਨਾਤਿਕੇਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ, ਅਤੇ ਮਧ੍ਯਮ ਵੀ ਹਨ। ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਭੈਰਵ, ਦੂਜੇ ਅੱਠ ਰੂਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਯਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਖਲਾਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਨਾਮਿਤ ਹਨ। ਵਿਮਲ, ਅੱਟਹਾਸ, ਮਹੇਂਦਰ, ਭੀਮ, ਵਸ੍ਵਾਪਦਾ, ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਗੋਕਰਣ, ਭਦ੍ਰਕਰਣ, ਸਵਰਨਾਕਸ਼, ਸਥਾਣੁ, ਅਜੇਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੂਦ, ਅਤੇ ਨਾਂਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਸੁਬਾਹੁ, ਮਸਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਜਟਿਲ, ਰੌਦ੍ਰ, ਪਿੰਗਲਾਖ੍ਯ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲਦੰਸ਼੍ਟਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੁਰ, ਘੋਰਾ, ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਕਾਮਰੂਪੀ, ਕਾਲ, ਕਰਣ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀ ਹਨ। ਮਤੰਗ, ਪਿੰਗਲਾ, ਹਰਾ (ਧਾਤ੍ਰ), ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਵਿਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਿਆਪਿਨ, ਓਂ; ਅਰੂਪ, ਓਂ; ਪ੍ਰਮਥ, ਓਂ; ਤੇਜ, ਓਂ; ਜੋਤਿ, ਓਂ; ਪੁਰੁਸ਼, ਓਂ; ਅਗਨੀ, ਓਂ; ਅਧੂਮ, ਓਂ; ਅਭਸ੍ਮ, ਓਂ; ਅਨਾਦਿ, ਓਂ; ਨਾਨਾ, ਓਂ; ਧੂਧੂ, ਓਂ; ਭੂ, ਓਂ; ਭੁਵ, ਓਂ; ਸ੍ਵਹ; ਅਨਿਧਾਨ, ਨਿਧਨੋਦਭਵ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਦਭਾਵੇਸ਼੍ਵਰ, ਮਹਾਤੇਜ, ਯੋਗਾਧਿਪਤਿ, ਮੁੰਚ, ਪ੍ਰਥਮ, ਸਰਵ, ਸਰਵੇਸਰਵ—ਇਹ ਤੀਹ-ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ: ਵਾਮਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ। ਫਿਰ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮਾਨਾ, ਉਦਾਨਾ ਦੋ ਵਾਤਾਂ ਹਨ। ਜੀਭ ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਰਸ (ਸਵਾਦ) ਵਿਸ਼ੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਪ, ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਅਤੇ ਰਸ ਗੁਣ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਕੰਵਲ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਥਾਪਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਓਂ ਹਾਂ ਖੀਂ ਹਾਂ" ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, "ਓਂ ਫਟ ਸ੍ਵਾਹਾ" ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚੋ। ਫਿਰ, "ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੂੰ" ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, "ਹ੍ਰਂ ਫਡ" ਨਾਲ ਵਿਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਣ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਾਡੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਲਵੋ। "ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰਾਂ ਹਾਂ" ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, "ਨਮ:" ਨਾਲ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। "ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੀਂ" ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, "ਨਮ:" ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ "ਸ੍ਵਾਹਾ" 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, "ਓਂ ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨਵੇ ਨਮ:" ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਖੋ: "ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ ਦੀ ਆਮੰਤ੍ਰਣਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰੋ: "ਓਂ ਹਾਂ ਹਾਂ ਹਂ ਫਟ"—ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵੰਡੋ। ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਪਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਜੇਠੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ, "ਓਂ ਹਾਂ ਹਂ ਹੋਂ ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ" ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੋ। ਫਿਰ, "ਨਮ:" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ: "ਓਂ ਹਾਂ ਹਂ ਹੋਮ ਆਤਮਨੇ ਨਮ:"। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ: "ਓਂ ਹਾਂ ਹਂ ਹਾਂ ਆਤਮਨਾ ਨਮ:"। ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੁੱਢ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ, ਭੋਗ ਲਈ ਕਵਚ-ਕਣਕ ਨਾਲ, ਤੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ। ਸਿਰ ਨਾਲ, ਪਾਸ ਨੂੰ ਢੀਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰੋ; ਪਾਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਈ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਸ ਨੂੰ ਕੱਟੋ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਲਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ। "ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ, ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਾਸ ਨੂੰ, ਹ: ਫਟ"—ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਸ ਨੂੰ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ। ਫਿਰ, ਘਿਉ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰ-ਕਲਾ ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ; ਪਾਸ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ: "ਓਂ ਹ:, ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ"—ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ: "ਓਂ ਹਾਂ, ਰਸ ਦਾ ਦੱਖਣਾ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਸ੍ਵਾਹਾ"। ਹੇ ਹਰੀ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਜੀਵ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ। ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਛੱਡ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਹੱਥ ਲੰਮਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਧ-ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ, ਚੰਦ੍ਰ-ਚਕ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ, ਫਿਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮੂਦਰਾ ਧਾਰਣ ਕਰੋ। ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੇ ਦੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਯੋਗ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੱਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। "ਓਂ ਹੋਂ ਕ੍ਸ਼ੀਮਿਤਿ" ਯੋਗ ਹੈ। ਰਾਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ, ਨਿਯਤੀ, ਕਲਾ, ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਤੱਤ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅੱਖਰ ਹਨ: ਰ, ਲ, ਵ, ਸ਼, ਸ਼, ਅਤੇ ਸ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਕੀ-ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। "ਓਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ, ਅਘੋਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੇ ਗੁਪਤ ਨੂੰ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ; ਓਂ, ਰਹੱਸ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ, ਰਖਿਆਕਾਰ ਨੂੰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜੋਤਿ-ਰੂਪ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਤੱਤ-ਰੂਪ ਨੂੰ: ਓਂ, ਆਕਾਸ਼। ਹੁਣ ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਮਦੇਵ, ਫਿਰ ਸਰਵਭਵੋਦਭਵ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਜਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨਾਮਕ ਬਾਲਕ, ਜੋ ਪਰਮ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਸਸ਼ਿਵ, ਬਭਰੂ, ਅਕ੍ਸ਼ਯ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ; ਦੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ-ਰੂਪ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪਵਰਧਨ ਨਾਮਕ। ਮਨੋਨਮਨਾ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਚਿਤ੍ਰੰਗ, ਫਿਰ ਕਲਿਆਣ—ਇਹ ਪਚੀਹ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ, ਘੋਰਾਮਰੌ, ਦੋ ਬੀਜ, ਅਤੇ ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ: ਪੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਸਤਿਜਿਹ੍ਵਾ, ਵਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੰਜਨ। ਵਿਸ਼ੇ ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਕ ਇੰਦ੍ਰੀ ਵਿੱਚ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਅੱਖ; ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਅਤੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਵਸਥਾ ਸੁੱਭ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹੈ; ਰੂਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਾਣੋ। ਉੱਥੇ, ਮਾਰਨਾ, ਕੱਟਣਾ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਜੋੜਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਰੂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੱਤ, ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਥੇ ਸਵਰੂਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।