ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਣੀ ਸੀ। ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਧਾਰਧਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ—"ਓਂ ਹੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ, ਹੂੰ ਫਟ"—ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਬੰਧਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਘੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਕੁੰਡਲੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ। ਮਦਦਗਾਰ ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ—"ਓਂ ਹਹ, ਅਸਤਰ ਨੂੰ, ਹੂੰ ਫਟ"—ਦੇ ਕੇ, ਕਾਂਟੇ ਵਰਗੇ ਬੰਧਨ ਹਟਾਏ। ਫਿਰ, ਅੱਠ ਅਸਤਰ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ "ਓਂ ਹਾਂ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸ੍ਵਾਹਾ" ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ, ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ!" ਫਿਰ ਆਦੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਾ ਰਹੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਜਨਾਈ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਜਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਦਭਵ ਨਾਮਕ ਉਚਾਸ ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤੁਲ ਜਲ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਚੇਲੇ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ, ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਉਹ ਬੂੰਦ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੀ। ਛੱਡ ਕੇ, "ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ" ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬੰਧਨ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੇ-ਲੰਮੇ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਣਜ ਨਾਲ।" ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ: "ਓਂ ਹਾਂ, ਹ੍ਰੂੰ, ਹਾਮ"—ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ 24ਵਾਂ ਪੁਰੁਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 25 ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ, 'ਖ' ਤੋਂ 'ਯ' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨੋ। ਇਕੱਤਰ, ਪੰਜਾਹ ਤੇ ਛਿਆਸਠ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਨੇ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਹਨ। ਅਮਰੇਸ਼, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਨੈਮਿਸ਼, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪਾਦੀ, ਦੰਡੀ, ਭਾਵਭੂਤੀ, ਅਸ਼ਟਮ, ਨਕੁਲੀਸ਼, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਅਨਵੀਸ਼, ਅਸਨਾਤਿਕੇਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ, ਮਧਯਮ, ਕੇਦਾਰ, ਭੈਰਵ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੱਠ; ਫਿਰ ਗਯਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਖਲਾਨਾ ਆਦਿ। ਵਿਮਲ, ਅੱਟਹਾਸ, ਮਹਿੰਦਰ, ਭੀਮ, ਵਸਵਾਪਦਾ, ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ, ਗੋਕਰਣ, ਭਦ੍ਰਕਰਣ, ਸਵਰਨਾਖ੍ਯ, ਸਥਾਣੁ, ਅਜੇਸ਼, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੂਦ, ਨਾਂਤਰਾ, ਸੁਬਾਹੁ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਜਟਿਲ, ਰੌਦ੍ਰ, ਪਿੰਗਲਾਕ੍ਸ਼, ਕਾਲਦੰਸ਼ਟ੍ਰੀ, ਵਿਦੁਰ, ਘੋਰ, ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਕਾਮਰੂਪੀ, ਕਾਲ, ਕਰਨ, ਭਯੰਕਰ, ਮਤੰਗ, ਪਿੰਗਲ, ਹਰਾ (ਧਾਤ੍ਰ), ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ, ਵਿਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੀਮਾ ਤੇ 32 ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਵਿਆਪਿਨ, ਅਰੂਪ, ਪ੍ਰਮਥ, ਤੇਜ, ਜੋਤਿ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਗਨਿ, ਅਧੂਮ, ਅਭਸਮ, ਅਨਾਦਿ, ਨਾਨਾ, ਧੂਧੂ, ਭੂਹ, ਭੁਵਹ, ਸ੍ਵਹ, ਅਨਿਧਾਨ, ਨਿਧਨੋਦਭਵ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਦਭਾਵੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਤੇਜ, ਯੋਗਾਧਿਪਤਿ, ਮੁੰਚ, ਪ੍ਰਥਮ, ਸਰਵ, ਸਰਵੇਸ਼ਰਵ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ: ਵਾਮਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਖਾ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਉਦਾਨ ਦੋ ਵਾਤਾਂ; ਜੀਭ ਤੇ ਗੁਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਰਸ, ਰੂਪ, ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰਸ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਕਮਲ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਚਿੱਟਾ। ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੜਧਵਜ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਥਾਪਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਾਗਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵੱਖਰਾ ਕਰੋ; ਓਂ ਹਾਂ ਖੀਂ ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਓਂ ਫਟ ਸ੍ਵਾਹਾ—ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚੋ। ਫਿਰ, ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੂੰ ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਹ੍ਰੰ ਫੜ—ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਘਟਨ ਅਤੇ ਰੋਧ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਨਾਡੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰਾਂ ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਮਹ—ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਸ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਓਂ ਹਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਮਹ—ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾਲ; ਫਿਰ, ਓਂ ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ, ਨਮਹ—ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ: "ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਵਾਗੀਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਚੇਲੇ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਹਲਕਾ ਝਟਕਾ ਦੇ ਕੇ, "ਓਂ ਹਾਂ ਹਾਂ ਹੰ ਫਟ" ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਵੰਡੋ। ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, "ਓਂ ਹਾਂ ਹੰ ਹੋਂ ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ"—ਹਿਰਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੋ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, "ਨਮਹ" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੋ: "ਓਂ ਹਾਂ ਹੰ ਹੋਮ ਆਤਮਨੇ ਨਮਹ"। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ: "ਓਂ ਹਾਂ ਹੰ ਹਾਂ ਆਤਮਨਾ ਨਮਹ"। ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਚੋਟੀ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ, ਭੋਗ ਲਈ ਕਵਚ-ਕਣਿਕਾ, ਤੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਨਾ। ਸਿਰ ਤੇ, ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੀਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਪੋ; ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਈ, ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਅਸਤਰ-ਜਪ। ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟੋ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰ-ਕਲਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ; "ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ, ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ, ਹਹ ਫਟ"—ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਗੋਲ ਰੂਪ ਦਿਓ। ਘੀ ਹਵਨ ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਦਰ-ਕਲਾ ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ; ਅਸਤਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ। ਦੋਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ: "ਓਂ ਹਹ, ਅਸਤਰ ਨੂੰ, ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ"—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ: "ਓਂ ਹਾਂ, ਤੱਤ ਦਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਸ੍ਵਾਹਾ"। ਹੇ ਹਰੀ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਇਸ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਮੁੜ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ। ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। ਛੱਡ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਅੱਧ-ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਵਰਗੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮুদ্রਾ ਧਾਰੋ। ਧਾਗਾ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਰੱਖੋ; ਛੱਡ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਫੁਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਪੁਰਾਤਨ ਚੰਦਰ-ਕਲਾ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖਾ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਹਰੇਕ ਕ੍ਰਮ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਖਰ ਗਈ।