ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਕ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਫਲ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਭਾਗ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਲਾਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਬਾਕੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਪੁਨੀਤ ਜਨੇਊ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਦਮਨਾਕੀ ਟਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਚੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ, ਜੜ੍ਹ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਦਿਸ਼ਵਰ ਅੱਖਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਓਮ ਹੌਂ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ, ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਕੁਝ ਵਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਭੇਟ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਸ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦੋ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਤੇ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।" "ਬੱਚੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ, ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਫੁੱਲ ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਉਥੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਵਰਗੇ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ, 'ਹੁੰ' ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਮਭਕ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ। ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਮুদ্রਾ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ-ਮੰਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਥਾਰੋ।" "ਓਮ ਹਾਂ ਹਾਂ ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਆਕਾਂਛਿਤ ਫਲ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਗ ਅਧੂਰੀ ਜਾਂ ਧੂੰਏਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਹੁਤੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੋ ਅੱਗ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਦਾਏਂ ਵੱਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਅੱਗ ਉਲਟ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੀ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਪ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ-ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਗਰਭਾਧਾਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਾਂਕਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ—ਪੰਜ ਸੌ ਜੜ੍ਹ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਾਉਸ਼ਦ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੋ-ਸੋ। ਜਦੋਂ ਬੰਧਨ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਸ਼੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗਰਭਾਧਾਨ ਸੰਸਕਾਰ ਰੁਦ੍ਰਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਾਇਆਮੈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ-ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸ਼ਿਵਤਵ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।" "ਲਯ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਿਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰੇਚਕ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਓ।" "ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਚਾਰਯ ਰੇਚਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਥਾਰਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ ਤੇ ਵਰਤ ਵਚਨ ਪੜ੍ਹੇ।" "ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਭੋਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਲੰਘਨਾ ਕਰਨੀ; ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸ਼ਿਵ, ਅੱਗ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਬੱਚਿਆਂ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਭੋਗ-ਰਤ ਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਦਾਨ ਦੇਣ।" "ਦੇਹ ਦੇ ਤੱਤ, ਜਟਾ, ਭਸਮ, ਦੰਡ, ਕੌਪੀਨ ਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸ੍ਵਾਹਾ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਤ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਤੇ ਬਚੀ ਚੀਜ਼ ਸਥੰਡਿਲਾ (ਵੇਦੀ) ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣੀ।" "ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਪਾਤ੍ਰੇ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਆਚਾਰਯ ਉਹ ਵਰਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।" "ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦীক্ষਾ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਹੋਮ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਗਿਆਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਦਿ-ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦਹੀਂ, ਮਾਸ ਜਾਂ ਮਦਿਰਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਤੇਲ-ਮਲਿਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਘਾਟ ਆਵੇ, ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੀਬਰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਦੋ ਨਿਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਗ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਨੈਮਿਤਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਨਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨੇ।" "ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਕੇ, ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।" "ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਕਰਨੀ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ।" "ਮੰਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ, ਹੂੰ ਮੋਹਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਅੱਗ ਜਗਾਉਣੀ।" "ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲੀ-ਦਾਨ ਵੇਦੀ ਤੇ ਕਲਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਨੁਮਤੀ ਲੈਣੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ।" "ਵਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਥੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ, ਸੰਪਾਤ ਹੋਮ, ਨਿਯਤ ਦਰਭਾ ਤੇ ਨਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ।" "ਉਸ (ਦੇਵਤਾ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਮੂਲ-ਅਨੁਸਵਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਤੇ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਫਿਰ ਪਾਸ਼-ਸੂਤ ਲੈ ਆਉਣਾ।" "ਜਿਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਪਾਸ਼-ਸੂਤ ਜਟਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਲਟਕਦਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਿਵ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।