ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਮੰਤਰ ਧਾਰਕਾਂ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰਕਾਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਾਲਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੀ ਆਹੁਤੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾਕੇ, ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ, ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਕੋਲੋਂ ਖਿਮਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਭਾਗ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ, ਚੌਕੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਭੇਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗੀ ਨੂੰ ਭੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, "ਓਮ, ਅੱਗੀ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਭੀ; ਅੱਗੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਅੱਗੀ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਭੀ," ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ, ਅੱਗੀ ਦੇ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਂਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਮੰਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨੇਊ ਜਾਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਛੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ, ਕਵਚ ਤੇ ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਕਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਖ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਯਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਕਾ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਚੌਕ ਉੱਤੇ, ਸਾਫ਼ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਦਿਨ ਲਈ ਦੋ ਕਮਠਾ ਸਾਫ਼ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘੜਿਆਂ, ਭਗਵਾਨ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅੱਗੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਲਈ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਅਸ੍ਤਰ-ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਅਤੇ 108 ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਕਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਦਰਬਾਨਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਗਣ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅੱਗੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਲ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਭੁੱਲਿਆ ਗਿਆ, ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ—ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਇਆ।" "ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਮੰਤਰ, ਵਿਧੀ, ਪਦਾਰਥ, ਜਪ, ਆਹੁਤੀ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕੁਝ ਛੱਡ ਗਿਆ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵਰਤ ਉਲੰਘਿਆ ਗਿਆ, ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਜਪ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ।" "ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਖਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਵਰਤਧਾਰੀ ਚੌਕ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਹੁਤੀ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਆਹੁਤੀ ਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰੁੱਖੇਪਣ ਦੇ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਅੱਗੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।