ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾਵਾਂ, ਘੜਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ, ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਹੱਥ ਤੋਂ ਨੌਂ ਹੱਥ ਤੱਕ ਲੰਬਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਠਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਦਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਇਹ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਲਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਅੰਤਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਗੰਠਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਜਾਂ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਯਗ ਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜਲਾਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਦੀ ਸੀਮਾ ਲੰਘ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਆਚਾਰਯ ਜਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਘਯ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਦੋ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ 'ਕਲਾ' ਨਾਮਕ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਦੋ-ਦੋ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਕਾਲ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਗਣ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਸਕੰਦ, ਦੇਵੀ, ਚੰਡਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਮਾਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਘਯ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਮੁੱਖ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਯਗ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਭਾ, ਦੂਬ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਬਣਾਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਸੋਚੇ ਕਿ "ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਸਰਵਜਨਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।" ਆਚਾਰਯ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਟੇ। ਫਿਰ, ਅਰਘਯ ਜਲ, ਗੌ-ਪੰਜ ਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਛਿੜਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਯੋਗ ਕਰੇ। ਉਥੇ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ (ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ) ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਘੜਾ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖੇ। ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਵਰਧਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਘੜੇ ਵਿਚ, ਧਨੁ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਦੀ, ਵਰਧਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਰਧਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਘੜੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਪੁਜਾਰੀ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਤੱਕ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ। ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜਲ ਧਾਰਾ ਚਲਾਏ। ਉਹ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਘੜਾ ਰੱਖੇ, ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ। ਘੜੇ ਵਿਚ, ਪੂਰਨ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਵਰਧਨੀ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਲਿੰਗ ਮুদ্রਾ ਰਾਹੀਂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦਾ ਯੋਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਘੜੇ ਵਿਚ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਜਗਾਏ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ। ਵਰਧਨੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕਰੇ; ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਰਾ ਦੀ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਏ, ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਯਥਾਵਿਧੀ ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ। ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਟੋਰੀ ਨਾਲ ਭੇਟ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ: ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਭਾਗ ਸੰਭਾਲੇ। ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਦੀ ਛੜੀ ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਭੇਟ ਤੇ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਸਦਯੋਜਾਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਰੇ; ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜਲ ਸਿਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਜਲ ਦੇਵੇ। ਪੰਜਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਪੱਤੇ ਦੀ ਪੁੜੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰੋਚਨਾ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਗੁਰੂ ਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚੌਗੁਣੀ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਸਦਯੋਜਾਤ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੰਡ, ਮਾਲਾ, ਜਨੇਊ, ਲੰਗੋਟ, ਕਮੰਡਲੁ, ਕਾਜਲ, ਕੇਸਰ ਦਾ ਤੇਲ, ਛੜੀ ਅਤੇ ਵਾਲ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਮਾਨ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਪਾਨ, ਦਰਪਣ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੋਚਨਾ, ਆਸਨ, ਚਪਲ, ਪਾਤ੍ਰ, ਯੋਗ ਪੱਟਾ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਲਈ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਘੀ ਵਾਲਾ ਚਾਰੁ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਅਰਘਯ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸਾਲ-ਰੂਪ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕਰੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੈ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਫਿਰ, "ਸ੍ਵੇਤੀ ਹੇਤੀ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਇਕੱਤੀ ਵਾਰੀ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ। ਘਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਅਰਘਯ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਨੰਦੀ ਆਦਿ, ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਦਿਸ਼ਾ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਘੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਵਰਧਨੀ, ਵਿਘਨ-ਨਾਥ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਲਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਧੂਪ ਕਰੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਜੋੜੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ। "ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਭਗਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੇ, ਹੇ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।" "ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।