ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਈ, ਰੇਸ਼ਮ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੱਪ, ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਹਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਨੌਂ ਧਾਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗੇ 108, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ, ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਹ ਧਾਗੇ 81, 30 ਜਾਂ 8 ਵਧਾ ਕੇ, ਜਾਂ 50 ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਾਗੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਜਾਂ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ (ਪਿੱਠ) ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚੌਥਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਰਚਨਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋੜੇ ਅਤੇ ਧੋਏ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੰਢ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਘੋਰਾ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ, ਕੁਸਤੂਰੀ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੱਸ ਗੰਢਾਂ ਕੁਸਤੂਰੀ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ, ਕਪੂਰ, ਹਲਦੀ, ਲਾਲ ਗੇਰੂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੰਢਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਰਸ਼, ਵੀਰ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਅਜੈਤ (ਅਜਿੱਤ) ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਢ ਜਯਾ, ਫਿਰ ਵਿਜਯਾ, ਅਜਿਤ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਮਨੋਨਮਨੀ, ਸਰਵਮੁਖੀ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਗੰਢਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਢਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਜਨੇਊ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਹਰ ਇਕ ਰੂਪ, ਫੁੱਲ ਦੀ ਭੇਟ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਲਈ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ, ਘੜਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗੰਢ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਜਨੇਊ ਹੱਥ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ ਹੱਥ ਲੰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਠਾਈ ਤੋਂ ਆਗੇ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਦੱਸ-ਦੱਸ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੰਢਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਦੋ ਅੰਗੁਲ, ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਇੱਕ ਅੰਗੁਲ ਰੱਖੋ। ਗੰਢਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਜਾਂ ਤੇਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਹਾਲ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੋ; ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਜਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਅਰਘ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕੋ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਦੋ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਵਿਦਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਕਲਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਹਰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਦੋ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ, ਮਹਾਕਾਲ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਗਣ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਸਕੰਦਾ, ਦੇਵੀ, ਚੰਡਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਮਾਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਘ ਦਿਓ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਿੜਕਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਜਮਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ, ਦਰਭਾ, ਦੂਬ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੱਥ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸੋਚੋ: "ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਸਰਵਜਨਮੂਲ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।" ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾਵੇ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਰੱਖੇ। ਅਰਘ ਜਲ, ਗੋਮਯ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਯਜਮਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕੋ; ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਓਥੇ ਭੇਟਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ ਬਣਾਓ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ (ਨੈਰ੍ਰਿਤ) ਅਤੇ ਵਾਸਤੁ (ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ) ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਘੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖੋ। ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਵੱਧਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਵੱਧਣੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਧਣੀ, ਜੋ ਘੜੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪੁਜਾਰੀ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਤੱਕ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੁਕਮ ਐਲਾਨ ਕਰੇ; ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜਲ ਧਾਰਾ ਬਹਾਏ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਘੜਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ। ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਵੱਧਣੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਣਵ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਮুদ্রਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ; ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਜਗਾਓ ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੋ। ਵੱਧਣੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੋ; ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਰਾ ਦੀ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਵਾਓ, ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਸਮਿਧਾ ਪਾਵੋ, ਜੋ ਹਵਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਚਮਚ ਨਾਲ, ਭੇਟ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ—ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ; ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੋ। ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦਿਓ; ਫਿਰ, ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿਓ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਭੇਟ ਦਿਓ; ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਿਰ ਤੇ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਓ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਦਿਓ। ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਪੋਟੀ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦਿਓ; ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰੋਚਨਾ ਦਿਓ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਗੁਰੂ, ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭੇਟਾਂ; ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ। ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੰਡ, ਮਾਲਾ, ਜਨੇਊ, ਕਉਪੀਂਨ ਅਤੇ ਭਿੱਖਾ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿਓ; ਸੁਰਮਾ, ਕੇਸਰ ਦਾ ਤੇਲ, ਲਾਠੀ ਅਤੇ ਵਾਲ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਪਾਨ, ਦਰਪਣ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਚਨਾ, ਆਸਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਪਾਤ੍ਰ, ਯੋਗਪੱਟਾ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਦੀ ਭੇਟ ਵੀ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।