ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਪਾਸਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਰਮ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਦ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਾਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨਾ-ਅੱਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜ ਕੇ, ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਨਾਲ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਕਾਰਸ਼ਿਕ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਪ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਦਹੀਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਸ਼ੁਕਤੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਖਾਣ-ਯੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਭੁੰਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠ, ਜੜਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜੇ, ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਲਈ ਅੱਧਾ ਗੱਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਗੰਨੇ ਲਈ ਅਪਰਵਿਕਾ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਦੋ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਰਾ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਲਈ ਦਸ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੰਬਾਈ, ਅਤੇ ਚੰਦਨ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੱਕ, ਕੁਸਤੂਰੀ, ਯਕ ਰਾਲ ਆਦਿਕ ਲਈ ਵੀ ਉਚਿਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੁਗਗੁਲ ਨੂੰ ਕਲਯਾ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੇਰੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਜਿੰਨਾ, ਅਤੇ ਕੁੰਝੀਆਂ ਲਈ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੂਰੀ ਘੀ ਦੀ ਕੜਛੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੜਛੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਕੜਛੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਮుదਰਾ ਬਣਾਈ। ਅੱਧੀ ਦੇਹ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਪੈਰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੜਛੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਅੱਖਾਂ ਵੱਲ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਛਾਤੀ ਤੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੜ ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜੜ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਵੌਃਸ਼ਟ' ਲਾ ਕੇ, ਜੌਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਣੀ ਚੱਖ ਕੇ, ਚੰਦਨ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਵਿਦੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਠੀਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, 'ਫਟ' ਅਸਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ 'ਮਾਫ ਕਰਨਾ' ਕਿਹਾ। ਸੁਖਮ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਹਿਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੱਦਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ। ਮੁੱਖ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਦੋ ਮੰਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਗਨਿਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਲੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ 'ਓਮ ਹਾਂ, ਸ੍ਵਾਹਾ', ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਵਰਨ ਨੂੰ 'ਹਾਂ', ਗਣਾਂ ਨੂੰ 'ਸ੍ਵਾਹਾ', ਇਹ ਬਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲੀ, ਦੂਜੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨਿਯਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਨੈਰਿਤੀ, ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਯੂ, ਧਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਆਰੰਭ ਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਨੈਰਿਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਆਹੁਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਟਨ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਊ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਊ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ: "ਓਮ, ਕਪਿਲਾ, ਨੰਦਾ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕਪਿਲਾ, ਭਦ੍ਰਿਕਾ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਕਪਿਲਾ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਨਮਸਕਾਰ; ਕਪਿਲਾ, ਸੁਰਭੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ; ਓਮ, ਕਪਿਲਾ, ਸੁਮਨਸਾ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੈਨ ਵਾਲੀ, ਨਮਸਕਾਰ।" "ਹੇ ਸੌਰਭੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਆਹੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਮੈਂ ਮੰਗੀ, ਉਹ ਦੇ।" "ਤੈਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਕਪਿਲਾ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਕੀਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ।" "ਗਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਓਟ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਜਾਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਏ।" ਫਿਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਆਸਨ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅੱਠ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜੈ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ 'ਵੌਃਸ਼ਟ' ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਜਾਪ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਕਰੋ। ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਜਲ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਛਿੜਕੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੱਕਾ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਫਿਰ, ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਚੁੱਲਿਕਾ ਅੱਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁੱਲਿਕਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਨਾਭੀ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਉੱਚਲੇ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਬੀਜ ਨੂੰ 'ਕ' ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਕਿ "ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈਂ", ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਲਿਕਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। "ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਾਂ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਅਗਨੀ ਨੂੰ 'ਹਾਂ' ਨਾਲ, ਯਜਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਵਿਦਾਈ ਮੰਗੋ। ਚੁੱਲਿਕਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਧਰਮ ਲਈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਧਰਮ ਲਈ, ਖੱਟੇ ਮੰਡ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ। ਸਵਾਦ ਦੀ ਬਦਲੀ ਲਈ, ਵਰੁਣ, ਜਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੀਸਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਭਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। "ਓਮ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਤੀਖੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ," ਮੋੜੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਤਾਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੂਸਲ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਝਾੜੂ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਛਾ ਲਈ; ਖੱਟ ਤੇ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਮੱਧ ਪਾਸੇ ਸਕੰਦਾ ਲਈ, ਘਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਅੱਗ, ਗਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਪਾਸਕ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਮੰਗਲਤਾ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ।