ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਘੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਉਠਾਈ। ਉਹ ਬੂੰਦ "ਸਵਾਹਾ" ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਿ਷्णੁ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਰਾਇਆ। ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਗੂਠਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਕੜ ਕੇ, ਅੱਗ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਰਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ, ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਰਾਉਣ ਕੀਤਾ। ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਦੀ ਸੜਦੀ ਦਰਭਾ ਨਾਲ ਝਾੜ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾਈ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਰਭਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਗੰਢੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਦਰਭਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਘੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ। ਘੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਡੀਆਂ (ਇੜਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸ੍ਰੁਵਾ ਨਾਲ ਘੀ ਲੈ ਕੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਭਾਗ ਘੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਘੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ; "ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ" ਉਚਾਰਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ, ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਸ੍ਰੁਵਾ ਵਿੱਚ ਘੀ ਭਰ ਕੇ, ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ; "ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਸਵਾਹਾ" ਉਚਾਰਿਆ। ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਈ। ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਘੀ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ, ਤੀਰ ਦੇ ਅਣੂ ਨਾਲ ਰਖਿਆ; ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਘੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੁਧੀ ਕੀਤੀ। ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ; "ਓਮ ਹਾਂ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਵਾਮਦੇਵ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਅਘੋਰਾ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਸਵਾਹਾ" ਉਚਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਆਹੁਤੀ 'ਤੇ ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, "ਓਮ ਹੰ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਸਵਾਹਾ। ਓਮ ਹੰ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਅਘੋਰਾ, ਸਵਾਹਾ। ਓਮ ਹੰ, ਅਘੋਰਾ ਅਤੇ ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਸਵਾਹਾ। ਓਮ ਹੰ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਸਵਾਹਾ" ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਵਾਯੂ, ਨਿਰ੍ਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ, ਮੂੰਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਮੂੰਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰੁਵਾ ਨਾਲ ਘੀ ਡਾਲੀ; "ਓਮ ਹੰ, ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਘੋਰਾ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਈਸ਼ਾਨ, ਸਵਾਹਾ" ਕਹਿ ਕੇ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ: "ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਿਵ, ਅੱਗ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।" ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਯਗ੍ਨ-ਅੱਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਡੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਘੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਕਰਸ਼ਾ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ; ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਸ਼ੰਖ ਭਰ, ਖੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ। ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਟੁਕੜੇ। ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਅੱਧਾ ਮੂੰਹ ਭਰ, ਸੁਖਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ। ਇਖ, ਇੱਕ ਉੱਪਰਲਾ ਗੰਢ; ਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਦੋ ਉਂਗਲ ਵਧ। ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੀਦਾਂ ਲਈ ਦਸ ਉਂਗਲ ਵਧ। ਕਪੂਰ, ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ, ਕਸਤੂਰੀ, ਗੁਗਲ ਆਦਿ ਕਲਾਇਆ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨੇ; ਗੁਗਲ ਜੂਜੂਬੀ ਦੇ ਬੀਜ ਜਿਤਨਾ। ਕੁੰਦ ਲਈ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰੁਵਾ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਰੱਖਿਆ। ਸ੍ਰੁਵਾ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਖ-ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ। ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਪੈਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਸ੍ਰੁਵਾ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਟਿਕਾਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਰਾਹੀਂ ਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਥੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖੀ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ "ਵੌਸ਼ਟ" ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨਾ ਘੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਚੁੰਘ ਕੇ, ਚੰਦਨ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ "ਫਟ" ਨਾਲ, ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਮੁਦਰਾ ਕਰਕੇ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ" ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਵਰਨ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ, ਸਾਹ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਚੱਕਰ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ, ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। "ਓਮ ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ; ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਵਰਨ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ—ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ।" ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ; ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ; ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਆਹੁਤੀ। ਪੱਛਮੀ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ; ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ; ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਹੁਤੀ ਖੇਤ੍ਰਪਾਲ ਲਈ; ਦੂਜੇ, ਬਾਹਰਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਯਮ ਲਈ। ਨੈਰ੍ਰਿਤ, ਜਲਪਤੀ, ਵਾਯੂ, ਧਨਪਾਲ, ਪੂਰਬ-ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਰੂਪ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿ਷्णੁ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ; ਬਾਹਰਲੀ ਆਹੁਤੀ ਕਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਲਈ; ਦੋਹਾਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਕੋਚ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਰਘ ਪਾਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਯਗ੍ਨ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਟੱਕਰ ਦਿਓ, ਕਵਚ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਖੋਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹਟਾਓ, ਭਰੋ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਕਰੋ; ਕਵਚ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਥੱਪੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ, ਲਿਪਾ-ਪੋਤਾ ਰੱਖੋ, ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਕਰੋ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।