ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਜਨ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਰਘਯ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਜੋ ਦੀਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੇ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਵੇਦੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਥਾਪਾ ਮਾਰੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੱਡਾ ਖੋਦ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰੇ, ਭਰ ਕੇ ਸਮਤਲ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਤੀਰ ਨਾਲ ਥਾਪਾ ਮਾਰੇ। ਇਹ ਸਭ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਸਾ੫ ਕਰੇ, ਮਿਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਕਾਰ ਦੇਵੇ। ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਜਲ ਦੀ ਬਣਾਵੇ—ਇੱਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਕ ਹੇਠਾਂ; ਜਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਪਾਤਾ ਕਰੇ; ਪਾਤਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ, ਆਸਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ, ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜਵਾਲਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਗ ਮਾਸ-ਭੋਜੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਫੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਈ ਅਤੇ ਤੱਤ-ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕ-ਜੋੜ ਕਰੇ। 'ਓਮ ਹੂਮ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਸੰਹਿਤਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਅਗਨੀ ਗਉ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਵਚ ਦੇ ਢਕਣ ਨਾਲ, ਪੂਜਕ ਸਦਾ ਵੇਦੀ ਦੇ ਉਪਰ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੂਜਾ-ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਦੇ ਗਰਭ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਬੀਜ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਡਾਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਪੁਜਾਰੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੱਲ ਡਾਲੇ; ਫਿਰ, ਨਾਭੀ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਹੀ, ਢਕਣ, ਪਵਿੱਤਰੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ; ਗਰਭ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੀਰ ਵਰਤੇ। ਉਹ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੜਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਹੱਥ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ; ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦਯੋਜਾਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਗਰਭ-ਧਾਰਣ ਲਈ। ਫਿਰ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ, ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ; ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਲਈ, ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਛਿਟੇ ਨਾਲ; ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚੁਟੀ-ਵਿੱਟੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੁਟੀ ਨਾਲ, ਚੁਟੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ; ਮੂੰਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਖੋਲਣ, ਪਵਿੱਤਰੀਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੇ। ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਨ-making ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੇ; ਦਰਭਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਜਲਾਏ, ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਦੇਵੀ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਾਂਧੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜਨਮ-ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ। ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਥਾਪਾ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕਰੇ; ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਗਿਰਦਲਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਢਕਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਵਕਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ। ਉਹ ਪੰਜ ਲਕੜੀਆਂ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ, ਕੋਨੇ ਤੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਦਿਲੋਂ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦੁਰਵਾ ਘਾਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਹਰ ਨਿਯਤ ਥਾਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਵੇ। ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਹੀ ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਸੁਣਾਏ; ਸ੍ਰੁਕ ਅਤੇ ਸ੍ਰੁਵਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਵਿਧੀਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਏ। ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕਰਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਜੜ੍ਹ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹੇ; ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਛੂਹੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ 'ਹਾਂ', 'ਹੀਂ', 'ਹੂੰ', ਅਤੇ 'ਸੰ' ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ; ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੁਵਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦੇ ਅਣੂ ਨਾਲ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ گردਨ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਧਾਗੇ ਪਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ। ਗਉ ਦਾ ਘੀ, ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਘੀ ਲਵੇ। ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਘੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਏ; ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਘੀ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, 'ਸਵਾਹਾ' ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅਣੂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਇਕ ਬੂੰਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਫਿਰ ਤਰਾਏ; ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ, ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਛੂਹੇ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤਰਾਉਣ ਕਰੇ; ਦਿਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ, ਤਰਾਉਣ ਵਿਧੀਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ। ਦਿਲ ਨਾਲ ਜਲਾਈ ਦਰਭਾ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਫੈਂਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕਰੇ; ਹੋਰ ਜਲਦੀ ਦਰਭਾ ਨਾਲ, ਸਾ੫ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ। ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦਰਭਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਲਾਏ; ਫੈਂਕ ਕੇ, ਗੰਢੀ ਹੋਈ, ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਦਰਭਾ ਲੈ ਕੇ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਘੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪੱਖ ਅਤੇ ਇਡਾ ਆਦਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸ੍ਰੁਵਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਘੀ ਲੈ ਕੇ, ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਘੀ, ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਘੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; 'ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ।' ਅਗਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਲਈ, ਨੇਤਰ-ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਸ੍ਰੁਵਾ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਘੀ ਚੌਥੀ ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; 'ਓਮ ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਸਵਾਹਾ।' ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਗਉ-ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਏ। ਤਿੰਨ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਘੀ ਨੂੰ ਢਕਣ ਕਰੇ, ਤੀਰ ਦੇ ਅਣੂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਦਿਲੋਂ, ਘੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਕਰੇ। ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਕਰੇ; 'ਓਮ ਹਾਂ, ਸਦਯੋਜਾਤ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਅਘੋਰਾ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਤਤਪੁਰੁਸ਼, ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਹਾਂ, ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ।' ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ, ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਸਮ, ਸ਼੍ਰਮ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।