ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੌਕ ਥਾਪ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਘੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਘੜੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਓ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਬੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਪੇਸ਼ਲ ਮੰਤ੍ਰ "ਅਗ્નਿ ਮੁਖ" ਜਾਂ "ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ" ਨਾਲ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ: "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬਕਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਆਓ, ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰੋ।" ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਡੰਡਾ ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਭੈਂਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ, ਦੱਖਣੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਨੈਰ੍ਰਿਤਿ ਦੀ ਤਲਵਾਰਧਾਰੀ ਸਵਾਰੀ ਨਾਲ, "ਇਹ ਅਰਘਯ, ਇਹ ਪਾਦਯ ਜਲ" ਦੇ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ: "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਵਰੁਣਦੇਵ, ਜੋ ਮਕਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਪਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਵਾਯੁਦੇਵ, ਜੋ ਝੰਡਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ, ਸੋਮਦੇਵ, ਜੋ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ: "ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਨੰਨੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੁਵਰਨ ਚਮਚ ਅਤੇ ਚਮਚੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਅਜਨਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ, ਅਨੰਤ, ਚਕਰਧਾਰੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਛੂਏ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਅਨੰਤ, ਹੇ ਨਾਗ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਚਕਰਧਾਰੀ, ਹੇ ਰਾਖੀ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਯਜਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕੋ, ਚੌਕ ਬਣਾਓ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਛਿੜਕੋ ਅਤੇ ਗੋਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਨਰਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਭਤਾ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਪ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮਟਕੇ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਤਿਆਰ ਚਾਵਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ। ਫਿਰ ਮਟਕੇ ਦੇ ਚੌਂਕ ਦੇ ਦਾਇਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਸ ਚਾਵਲ ਨੂੰ ਫੈਲਾਓ। ਫਿਰ, ਮਟਕੇ ਉੱਤੇ ਕਪੜਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ "ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਛੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾ ਦਿਓ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਧੁਘਾਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ, ਪੂਜੋ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਵਾਮਨ, ਸ੍ਰੀਧਰ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਧੁਘਾਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਨਾਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰੱਖੋ। ਸਨਾਨ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਘੜੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਕਲਸ਼ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਵਟ, ਉਡੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵਥ, ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸ੍ਰੀ, ਪਲਾਸ਼, ਅਰਜੁਨ, ਪਲਕਸ਼, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਡਾਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਦਮਕ, ਰੋਚਨਾ, ਦੂਬ ਘਾਸ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਪਾਓ। ਜਾਸੂਮਿਨ, ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਸਿਧਾਰਥ, ਟਾਗਰ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਗੋਬਰ, ਜੌ, ਚਾਵਲ, ਤਿਲ, ਵਿਸ਼ਨੁਪਰਨੀ, ਸ਼ਿਆਮਲਤਾ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਧਰੀ ਪੌਦੇ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਸਹਦੇਵੀ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਬਲਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਵਿਆਘਨੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੋ। ਚੀਟੀ ਦੇ ਬਿਲ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਜਹਨਵੀ ਦੀ ਰੇਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਓ। ਸੂਰ ਦੇ ਦੰਦ, ਬਲਦ ਦੇ ਵਿਅੰਗ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਕਮਲ ਦੀ ਜੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਪਾਓ। ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਹੋਰ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਾਓ। ਚੰਦਨ, ਨਾਗਰ, ਕਪੂਰ, ਫੁੱਲ, ਬੇਰੀਲ, ਮੂंगा, ਮੋਤੀ, ਸਫਟਿਕ ਅਤੇ ਹੀਰਾ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਰੱਖੋ। ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ। ਇਕ ਅਸੀ-ਇੱਕ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਅਨਾਜ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ' ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰੋ। ਜੌ, ਸਫੈਦ ਰਾਈ, ਸੁਗੰਧ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਨੋਕ, ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੂਜਾ ਲਈ ਰੱਖੋ। ਕਮਲ, ਕਾਲੀ ਲਤਾ, ਦੂਬ, ਵਿਸ਼ਨੁਪਰਨੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਮਧੁਪਾਕ ਵੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੱਖੋ। ਕੱਕੋਲਾ, ਲੌਂਗ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਇਫਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਚਮਨ ਲਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਬ ਅਤੇ ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ ਅੱਗ ਲਈ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ, ਪੂਰੇ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਦਾਰਥ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।