ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਤਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਿੰਗ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਛੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿੰਗਾ ਕਿਸਮ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ—ਕਦੇ ਅਡਿੱਗ, ਲੰਮੇ ਜਾਂ ਮਾਪਯੋਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਚੌੜਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਮੋਰਾਂ, ਜਾਂ ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੰਡੇ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੜਜ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਭਾਗ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਤੀ (ਭੂ) ਅਤੇ ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਚਾਈ ਦੀ ਅਰਧ ਮਾਪ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ, ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਤਿਰਾਸੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਾਨੀ, ਆਮ, ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਰਾ ਵੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਡਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਨੀ ਆਦਿ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਗੁਣਾ ਮੋਟਾਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਥ, ਏੜੀ ਆਦਿ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਪਚੀਸ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਪੰਜ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ, ਗਰਭ ਨੌ ਹੱਥਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਨਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਪ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਚੌੜਾਈ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅੱਠ-ਭੁਜਾ ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੇ ਅੱਠ-ਭੁਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਛਤਰੀ, ਮੁਰਗੇ ਜਾਂ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਿਯਮਤ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਧਾਗੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਮਲ, ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਚੌੜਾ, ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਸਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦਿਵਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਸਿਰ ਟਿਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਦਿਕਾਲੀਏ ਲਈ ਸਿਰ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਚੰਦ੍ਰ, ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਲਿੰਗ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਭਾਗ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਛੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਮੱਥਾ ਅਤੇ ਨੱਕ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ, ਥੋੜੀ ਅਤੇ ਗਰਦਨ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਬਣਾਉਣੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ। ਚਿਹਰਾ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤਿੰਨ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੱਥਾ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਰਸਾਉਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਥਾ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਟਿਨ ਜਾਂ ਮੁਰਗੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਚੌਕਠੇ (ਪੈਡੈਸਟਲ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਚਾਈ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਜੇ ਚੌੜਾਈ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੀਜੀ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਬੇਲਟ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰੀ ਝੁਕਾਅ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਲੀ ਦਾ ਮੁਖ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨਿ, ਨੀਵਾਂ ਚੌੜਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧਾਈ ਅੱਧੀ ਹੋਵੇ; ਜਲ-ਨਲੀ ਉਸ ਵਧਾਈ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਭਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਛੇ, ਗਰਦਨ ਦੋ, ਅਤੇ ਗਲ੍ਹ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਅਤੇ ਨੀਵ ਤੇ ਨਿਕਾਸ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਬਣਾਉਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਲਟ ਅਤੇ ਪੈਡੈਸਟਲ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਹਨ। ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ (ਚਮਕ) ਹਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਡੈਸਟਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਣੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ: ਮੂਰਤੀ ਆਪ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੈਡੈਸਟਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋਗ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਰਭ-ਸੂਤਰ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ, ਸੋਲਾਂ ਜਾਂ ਵੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਧ ਰਸਮ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ। ਵੇਦੀ ਤਿੰਨ ਪੌਣ ਅਤੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ, ਘੜੇ, ਛਤਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਭਿਤ ਆਚਾਰਯ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀਕ ਸਥਾਪਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਮਾਪ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਦੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।