ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਮਾਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਧਮਨੀ, ਤਾਪਨੀ, ਰਾਗਿਨੀ, ਵਿਕ੍ਰਤਾਨਨਾ, ਵਾਯੁਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਹਤਕੁਕਸ਼ੀ, ਵਿਕ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਿਕਾ—ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਮਜਿਹਵਾ, ਜਯੰਤੀ, ਦੁਰਜਯਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਵਿਡਾਲੀ, ਰੇਵਤੀ, ਪੂਤਨਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯੰਤਿਕਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਅੱਠ ਹੱਥ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੇ ਚਾਰ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭੈਰਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਹਣੀਆਂ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਟਾਓਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨੁ ਲਾਵਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਅੰਕੁਸ਼, ਕੁਲਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰ ਵਜੋਂ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਧਨੁ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਫੰਦੇ ਅਤੇ ਅਧ-ਉਠੇ ਢਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਵਿਲੋਮਾ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਬੀਮ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਧੁਨੀ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਹੈ; ਗੌਰੀ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਆਇਨਾ ਫੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਜਲ-ਘੜਾ, ਕਲਸ਼ ਫੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਲਲਿਤਾ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਸੇਵਕ ਆਇਨਾ-ਦੰਡ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਚੰਡਿਕਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਫੜਦੀ ਹੈ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ-ਫੰਦਾ, ਚਮੜੀ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਲਹਾੜੀ ਹਨ। ਧਨੁ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭੈਂਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਭੈਂਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ, ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਧਾਈ ਲਈ, ਕਪੜੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਅਸਥਾਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਮੋਤੀ ਦਾ, ਫਿਰ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਮਬਾ ਅਤੇ ਘੰਟਾ-ਧਾਤੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਰੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਾਰਾ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਪਾਰਾ, ਮਿਲੀ-ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਵਧਾਏ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਾਪ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਲਿੰਗ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰਨ, ਪਰ ਸਵੈ-ਭਾਵਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੀਠ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ, ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਲਿੰਗ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ।" "ਚਲਣਯੋਗ ਲਿੰਗ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘਰੇਲੂ ਲਿੰਗ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਮਾਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਨੌ ਗੁਣਾ; ਨੌ ਗੁਣਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਛੱਤੀ ਲਿੰਗ, ਮੱਧਮ ਮਾਪ ਨਾਲ ਛੱਤੀ, ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਮਾਪ ਨਾਲ ਛੱਤੀ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਚਲਣਯੋਗ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਛੇ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲ ਮੱਧਮ ਚਲਣਯੋਗ ਲਿੰਗ, ਗਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਉੱਚਾ।" "ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਲਿੰਗ ਛੇ ਉਂਗਲ ਦਾ, ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨੌ ਉਂਗਲ; ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਤੇ ਪੰਜ ਉਂਗਲ।" "ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਭਾਗ ਅਤੇ ਵੇਦਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉਪਰਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇਕ ਯੁਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਬਤੀਸ ਸੋਲ੍ਹਵੇ ਭਾਗ ਹਟਾਓ। ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਗਰਦਨ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀਹ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ; ਦੋ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਚਲਣਯੋਗ ਲਿੰਗ ਵਧੀਆ ਸਮਝੋ।" "ਯੁਗ, ਰਿਤੂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਕਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ; ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਭਾਗ ਇਕ ਪੈਰ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।" "ਨੀਵਾਂ ਲਿੰਗ ਗਰਭ ਦੇ ਅੱਧ ਮਾਪ ਦਾ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ; ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਸਮਾਨ ਰੱਖੋ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌ ਧਾਗੇ ਹਨ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮੱਧਮ; ਦੋ ਵਿਰਾਮ, ਖੱਬਾ ਤੇ ਖੱਬਾ-ਵੱਧ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌ।" "ਹੱਥ ਤੋਂ, ਹੱਥ ਵਧਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਨੌ ਹਥੇਲੀਆਂ; ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ—ਨੀਵਾਂ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਉੱਚਾ—ਹਰੇਕ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸੁਭਾਵ।" "ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲਿੰਗ; ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਛੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।" "ਸਥਿਰ, ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਮਾਪਯੋਗ ਰੂਪ, ਦਰਵਾਜਾ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸੁਭਾਵ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ।" "ਲਿੰਗ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਚਾਰ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਾਨੋ; ਲੰਬਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ।" "ਚਾਰ, ਅਠ ਅਤੇ ਅਠ ਚਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਵ, ਜੀਵ ਜਾਂ ਮੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਧਵਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮਾਪ ਲਵੋ; ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨੋਟ ਕਰੋ।" "ਧਵਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਧਵਜ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੈਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਗਧਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੜਜ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਭਾਗਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਭੂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਯਾ; ਉਠੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਨਾਗ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡੋ।" "ਰਸਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਠ-ਤੀਨ ਭਾਗ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਧਨਵਾਨ, ਨੀਵਾਂ, ਪੂਜਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਪੰਜਵਾਂ ਵਧਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵਾਧਾ; ਦੋਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣਗੇ।" "ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮੋਟਾਈ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਤਿੰਨ-ਗੁਣਾ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਜੋੜੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਪੰਜ, ਸੱਤ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਨਾਲ, ਭਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਪ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।