ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥੌੜੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਸਨ। ਸੂਰਜ, ਅਰਯਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਚਾਰ-ਚਰਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਰੁਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਹੈ; ਧਾਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਾਪਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗਭਾਸਤਿਕਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਰਵੀ, ਪਾਰਜਨਯ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੀਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤਿਕ ਤੱਕ, ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ: ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਹਲਕਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਫਿੱਕਾ, ਚਿੱਟਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਤੋਤਾ-ਹਰਾ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਚਿੱਟਾ। ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਇਦਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਰਚੀ, ਇੰਦੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਰਦਿਨੀ ਸਨ। ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਰਸ਼ਣੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ; ਨੀਲਾਂਬਰਾ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਤੇਜਸ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਦੋ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁੰਦਿਕਾ ਨੇ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੁਜਾ ਨੇ ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਲਾ, ਬੁਧ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਲਾ, ਜੀਵ ਨੇ ਕਮੰਡਲ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਨੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਕੇਤੂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰੱਕ, ਪਦਮਾ, ਮਹਾਬਜ, ਸ਼ੰਖਕ ਅਤੇ ਕੁਲਿਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਫਣੀਧਾਰੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ। ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਪਾਸੇ ਫੰਦਾ ਸੀ; ਵਾਯੂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਫੜਿਆ; ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੇਲ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਈਸ਼ਾਨਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੋ-ਭੁਜਾ ਸਨ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀਣਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਵਿਦਿਆਧਰ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ; ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ; ਵੈਤਾਲ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਭਾਲੇ ਫੜਦੇ; ਭੂਤ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਤੱਕ, ਅੱਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਹਨ: ਅਕਸ਼ੋਭਿਆ, ਰੂਕਸ਼ਕਰਨੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਕ੍ਰਿਪਣਾਕਸ਼ਯਾ, ਪਿੰਗਾਕਸ਼ੀ, ਕਸ਼ਯਾ, ਕਸ਼ੇਮਾ, ਇਲਾ, ਲੀਲਾਲਯਾ, ਲੋਲਾ, ਲਕਤਾ, ਬਲਾਕੇਸ਼ੀ, ਲਾਲਸਾ, ਵਿਮਲਾ। ਅਗਲੇ ਹਨ: ਹੁਤਾਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ, ਹੁਂਕਾਰਾ, ਵਡਵਾਮੁਖੀ, ਮਹਾਕਰੂਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਨਾ, ਭਯੰਕਰੀ, ਮਹਾਨਨਾ। ਫਿਰ ਸਰਵਜ్ఞਾ, ਤਲਾ, ਤਾਰਾ, ਰਿਗਵੈਦਾ, ਹਯਾਨਨਾ, ਸਾਰਾਖਿਆ, ਰੁਦ੍ਰਸੰਘ੍ਰਹੀ, ਸੰਬਰਾ, ਤਾਲਜੰਘਿਕਾ। ਫਿਰ ਰਕਤਾਕਸ਼ੀ, ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧਾ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ, ਕਾਰੰਕਿਨੀ, ਮੇਘਨਾਦਾ, ਪ੍ਰਚੰਡੋਗ੍ਰਾ, ਕਾਲਕਰਨੀ, ਵਰਪ੍ਰਦਾ। ਚੰਦ੍ਰਾ, ਚੰਦਰਾਵਲੀ, ਪ੍ਰਪੰਚਾ, ਪ੍ਰਲਯਾਂਤਿਕਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਕਤ੍ਰਾ, ਪਿਸ਼ਾਚੀ, ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ, ਲੋਲੁਪਾ। ਧਮਨੀ, ਤਾਪਨੀ, ਰਾਗਿਨੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤਾਨਨਾ, ਵਾਯੁਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਿਹਤਕੁਕਸ਼ੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤਾ, ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਿਕਾ। ਯਮਜਿਹਵਾ, ਜਯੰਤੀ, ਦੁਰਜਯਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਵਿਡਾਲੀ, ਰੇਵਤੀ, ਪੂਤਨਾ, ਵਿਜਯੰਤਿਕਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅੱਠ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਝ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਕੁਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਅੰਕੁਸ਼, ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਨੇ ਧਨੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਫੰਦਾ ਅਤੇ ਅਧ-ਉਠੀ ਢਾਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਣੀਯ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਵਿਲੋਮਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਤੱਕ, ਇਹ ਅੱਠ ਲੰਬੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੋਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਗੋਦੜੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਧੁਨੀ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਜੋ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ, ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਦਰਪਣ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਕਮੰਡਲ, ਘੜਾ ਫੜਦੀ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਗਣ ਦਰਪਣ-ਦੰਡ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚੰਡਿਕਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ ਭਾਲਾ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ-ਫੰਦਾ, ਚੰਬੜ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੋਲ ਧਨੁਸ਼, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਚੋਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਨਮਕ ਦੇ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਘਿਉਂ ਦੇ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਲਈ, ਕਪੜੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਸਥਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੱਚੇ ਨਾਲੋਂ ਪੱਕਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪੂਣਯ ਹੈ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਪੱਥਰ ਨਾਲੋਂ ਮੋਤੀ ਦਾ, ਫਿਰ ਲੋਹਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਮਾ ਤੇ ਪੀਤਲ ਦੇ ਲਿੰਗ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਾਰਦੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਪਾਰਦੇ ਦਾ, ਮਿਲੇ ਜੁਲੇ ਧਾਤਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਪ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਲਿੰਗ ਚਾਹੁੰਨਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਿਧ ਲਿੰਗ, ਸਵੈਭੂ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਚੌਕੀ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ। ਚਲਣ ਯੋਗ ਲਿੰਗ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਲਿੰਗ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਨੌਂ ਗੁਣਾ; ਨੌਂ ਗੁਣਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਰੰਗ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸੀ।