ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਧੀਆ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਬਾਂਹ ਹਨ, ਚਿਹਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਦੰਦ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਤਤਪਰ। ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਯਕਸ਼ਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤਵਾਂਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ। ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਨੰਦੀ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ, ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕੁਸਮਾਂਡਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਟਾ ਤੇ ਨੱਟੂ ਹੈ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਾਥੀ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਰਭਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਪ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ, ਤਲਵਾਰ, ਦੰਡ, ਚੱਕਰ, ਮੂਸਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਉਂਗਲ, ਢਾਲ, ਭਾਲਾ, ਖੋਪੜੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼, ਘੰਟੀ, ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ ਵਿਚ, ਇਕ ਪਹੀਆ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਿਆਹੀਦਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲਕੰਬਲ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਗਲਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦੰਡ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੋ ਔਰਤਾਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਵਰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਣੀ, ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਇਕਲੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਕਮਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਥੌੜੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਆਰਯਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਖਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਰਾਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਰੁਣ, ਸੂਰਜ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ, ਧਾਤਾ, ਤਪਨਾ, ਸਵਿਤਾ, ਗਭਾਸਤਿਕਾ, ਰਵੀ, ਪਾਰਜਨਯਾ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਿ਷ਨੁਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤਿਕ ਤੱਕ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਹਲਕਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਫਿੱਕਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤਵਾਂਵਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੀਲਾ, ਤੋਤਾ-ਹਰਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਚਿੱਟਾ ਹਨ। ਫਿਰ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਤੇ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਡਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਰਚੀ, ਇੰਦੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਰਦਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਰਸ਼ਣੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਕਪਿਲਾ, ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ, ਨੀਲਾਂਬਰਾ (ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ—ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਤੇਜਸ, ਜੋ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਕਮਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੰਡੀਕਾ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ; ਕੁਜਾ, ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ; ਬੁਧ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ; ਜੀਵ ਜਲਕੰਬਲ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਾਲਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੁ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ, ਕੇਤੁ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਚਿਰਾਗ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਅਨੰਤ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰੱਕ, ਪਦਮਾ, ਮਹਾਬਜ, ਸ਼ੰਖਕ ਅਤੇ ਕੁਲਿਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਫੁਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਫੰਦਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਢ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨਾ ਜਟਾ ਵਾਲਾ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿੰਨਰ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਧਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੈਤਾਲਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਕਰੀ ਹਨ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਭਾਲੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭੂਤ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਆਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨਾ ਤੱਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਅਕਸ਼ੋਭਿਆ, ਰੂਕਸ਼ਕਰਨੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਕ੍ਰਿਪਣਾਕਸ਼ਯਾ, ਪਿੰਗਾਕਸ਼ੀ, ਕਸ਼ਯਾ, ਕਸ਼ੇਮਾ, ਇਲਾ, ਲੀਲਾਲਯਾ, ਲੋਲਾ, ਲਕਤਾ, ਬਲਾਕੇਸ਼ੀ, ਲਾਲਸਾ, ਵਿਮਲਾ, ਹੁਤਾਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ, ਹੁੰਕਾਰਾ, ਵਡਵਾਮੁਖੀ, ਮਹਾਕਰੂਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਨਾ, ਭਯੰਕਰੀ, ਮਹਾਨਨਾ, ਸਰਵਜ్ఞਾ, ਤਲਾ, ਤਾਰਾ, ਰਿਗਵੇਦਾ, ਹਯਾਨਨਾ, ਸਾਰਾਖਿਆ, ਰੁਦ੍ਰਸੰਗ੍ਰਹੀ, ਸੰਬਰਾ, ਤਾਲਜੰਘਿਕਾ, ਰਕਤਾਕਸ਼ੀ, ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧਾ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ, ਕਾਰੰਕਿਨੀ, ਮੇਘਨਾਦਾ, ਪ੍ਰਚੰਡੋਗ੍ਰਾ, ਕਾਲਕਰਨੀ, ਵਰਪ੍ਰਦਾ, ਚੰਦਰਾ, ਚੰਦਰਾਵਲੀ, ਪ੍ਰਪੰਚਾ, ਪ੍ਰਲਯਾਂਤਿਕਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਕਤਰਾ, ਪਿਸ਼ਾਚੀ, ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ, ਲੋਲੁਪਾ, ਧਮਨੀ, ਤਾਪਨੀ, ਰਾਗਿਨੀ, ਵਿਕ੍ਰਤਾਨਨਾ, ਵਾਯੂਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਹਤਕੁਕਸ਼ੀ, ਵਿਕ੍ਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਿਕਾ, ਯਮਜਿਹਵਾ, ਜਯੰਤ, ਦੁਰਜਯਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਵਿਡਾਲੀ, ਰੇਵਤੀ, ਪੂਤਨਾ, ਵਿਜਯੰਤਿਕਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੱਠ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਚਾਰ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੈਰਵ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਰੱਖੇ ਹੋਏ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਲਵਾਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਧਨੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਗਦਾ, ਫੰਦਾ ਅਤੇ ਅੱਧ-ਉੱਠੀ ਢਾਲ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੰਜ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਅਵਿਲੋਮਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਲੰਮੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਗੋਖ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਧੁਨੀ, ਚਕਰ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਵਿਰਭਦ੍ਰ, ਜੋ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ। ਗੌਰੀ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਅੱਈਨਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਜਲਕੰਬਲ, ਘੜਾ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਈਨਾ-ਦੰਡ ਫੜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੰਡਿਕਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ ਭਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ-ਫੰਦਾ, ਖਾਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੈਵੀ ਰੂਪ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰੱਖਵਾਲੇ, ਗਣ, ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।