ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਤੁਰ ਵਿਅੂਹ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਦਾ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੀ ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਰਾਖਿਆ ਦੇਣਗੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੋਹਣੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ, ਤੇਜੀਲੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੱਕਰ, ਕਮਲ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ। ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਪੇੰਦ੍ਰ, ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਲ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰਾਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਉਪਜੇ। ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਚੌਵੀ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਲਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਮਤਸ੍ਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਮਤਸ੍ਯ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੂರ್ಮ ਕੱਛੂਏ ਦਾ। ਵਾਰਾਹ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਸੱਜੇ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੰਖ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਕਮਲ ਰੱਖੋ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਕੂર્મ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ। ਵਾਰਾਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਖੱਬੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਫਾੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ, ਤਲਵਾਰ, ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਹਲ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹਲ, ਹੇਠਾਂ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ੰਖ, ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ, ਹੇਠਾਂ ਸੋਹਣਾ ਚੱਕਰ ਰੱਖੋ। ਕਲਕੀ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ; ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ, ਤਲਵਾਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੁਣੋ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ: ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ, ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚੱਕਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਸਦਾ ਪਾਸੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ; ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ mudra ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਹਲ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਨਾਲ; ਅਨਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਾਰ ਮੁੱਖ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਜਟਾ ਬੰਨੀ ਹੋਈ, ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਚਮਚ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ; ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ; ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਤੀਰ, ਵਰਦਾਨ mudra, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਢਾਲ। ਨਰਸਿੰਘ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਮਹਾ ਦੈਤ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ। ਵਾਰਾਹ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ। ਧਰਤੀ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ; ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ, ਤਲਵਾਰ, ਮੁਸ਼ਲ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼; ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਗਦਾ, ਪਾਸ, ਕਮਲ, ਵੀਨਾ ਵੀ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ; ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੋਥ, ਪਾਸ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਤੀਰ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਗਦਾ, ਪਾਸ ਤੇ ਜਾਵਲੀਨ; ਹਲ, ਕੁਹਾੜੀ, ਦੰਡ, ਛੁਰੀ ਤੇ ਢਾਲ। ਉਹ ਵੀਸ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਖੜੇ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਪੈਰ ਸ਼੍ਰੀ ਉੱਤੇ, ਵਿਮਲਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ; ਹਰੀ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਕਮਲ, ਚਾਰ ਮੁੱਖ, ਹਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੋਵੇਂ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਲਾ ਤੇ ਸੂਲਾ, ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗੌਰੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ। ਹਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਵੇਦ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ; ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਸੱਜਾ ਕੱਛੂਏ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੱਬੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ; ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਹਲ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚੰਡਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀਸ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣਾਓ, ਸੱਜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ, ਚੱਕਰ, ਪਾਸ, ਢਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਭੈ ਮুদ্রਾ। ਖੱਬੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ, ਭਾਲਾ, ਸਪੰਨ ਪਾਸ, ਢਾਲ, ਕੁਹਾੜੀ, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼, ਘੰਟੀ, ਝੰਡਾ ਤੇ ਗਦਾ।" ਚੰਡਿਕਾ ਦਸ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰਪਣ ਤੇ ਮੋਥ; ਹੇਠਾਂ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਮਰੇ ਪਏ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖਰਾ। ਦੈਤ ਦੇ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਾਵਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਿਆ, ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦਾ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ, ਵਾਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ। ਮਹਿਸ਼ਾ ਰੂਪੀ ਭੈਸ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਪਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ਹੋਈ; ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਮਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਰੌਂਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦੈਤ ਥੱਲੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡਿਕਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੌਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਦੁर्गਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਰੂਪ, ਹਥਿਆਰ, ਲਛਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।