ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਵੇਦ ਆਦਿ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਥਾਪੋ—ਹੁਣ ਤੀਜੀ ਪੂਜਾ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਅੱਠ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਵਾਂਗੂ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਅੱਠ ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਦੱਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੇ ਜਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਓਮ। ਰੂਪ ਹੈ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ, ਜੋ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਯਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਗਦਾ ਤੇ ਚਕਰ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਮਾਧਵ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ। ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਗਦੀ, ਪਦਮੀ, ਸ਼ੰਖੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਚਕਰ-ਧਾਰੀ; ਮੈਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਪਦਮਗਦੀ, ਚਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਵਾਮਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮਾਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਪਦਮੀ, ਚਕਰਸ਼ਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੀ ਵੀ। ਪਦਮਨਾਭ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਾਮੋਦਰ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ ਤੇ ਚਕਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ, ਜੋ ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਤੇ ਚਕਰ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਦਾ, ਚਕਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਹੈ; ਅਨੀਰੁੱਧ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਮਲ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਹਾਨ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ; ਅਧੋਕਸ਼ਜ, ਜੋ ਕਮਲ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਕਰ, ਕਮਲ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਹੈ; ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮਹਾਨ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ, ਕਮਲ, ਚਕਰ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਪੇਂਦਰ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ; ਜਨਾਰਦਨ, ਕਮਲ, ਚਕਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ; ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨੀਰੁੱਧ। ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਇਕ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੈ; ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਚੌਵੀ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਦੱਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਮਤਸਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ; ਮਤਸਯ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੂರ್ಮ ਕੱਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਾਹਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਾ ਆਦਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੰਖ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਕਮਲ ਰੱਖੋ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਕੂರ್ಮ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ, ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ; ਵਰਾਹਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਹਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਰਾਨ ਨਾਲ ਚੀਰਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਵਾਮਨ ਛਤਰੀ ਤੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ; ਰਾਮ ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰ, ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਦਾ ਤੇ ਹਲ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਪਰਲੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹਲ ਰੱਖੋ; ਹੇਠਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੰਖ; ਉਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ; ਹੇਠਾਂ ਸੁੰਦਰ ਚਕਰ। ਕਲਕੀ, ਘਾਸ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਜਾਤੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਲਵਾਰ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਉਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ; ਉਪਰਲੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਰਵੋਚ ਚਕਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ; ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਵਰਦਾਨ-ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਹਲ ਤੇ ਮੂਸਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਗਦੇਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ; ਅਨੀਰੁੱਧ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਾਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੀ ਤੌਂਦ ਵਾਲਾ; ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਝੁੱਲਦੇ ਜੂੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੰਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਚਮਚ, ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲੁ; ਸਾਰਸਵਤੀ ਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਸਵਾਰ; ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ; ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਤੀਰ, ਵਰਦਾਨ-ਮੁਦਰਾ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਢਾਲ। ਨਰਸਿੰਹਾ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਕਰ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਦੈਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਰਾਹਾ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ; ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ। ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੈਰਾਂ ਪਾਸੇ; ਅੱਠ-ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਗਰੁੜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਰੂਪ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਕਰ, ਤਲਵਾਰ, ਮੂਸਲ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼; ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਗਦਾ, ਪਾਸ, ਕਮਲ ਤੇ ਵੀਣਾ ਵੀ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ; ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਪਾਸ, ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਤੀਰ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਗਦਾ, ਪਾਸ ਤੇ ਜਾਵਲਿਨ; ਹਲ, ਕੁਹਾੜੀ, ਦੰਡ, ਛੁਰੀ ਤੇ ਢਾਲ ਸੁੱਟਣ ਲਈ। ਉਹ ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਚਾਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਜਲ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।