ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਦੱਸੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਖੁਦ ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਸੂਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ਧੁਨ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਥਰਵਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਬਦਰੀਕਾਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਯਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਯਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਯਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਨੇ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੇਗਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਬਰਸਿਆ। ਮਨੁ, ਜੋ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਵੇਖੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਮੱਛੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸੁੱਟੋ, ਮੈਂ ਡਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਮਨੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਮੱਛੀ ਨੇ ਵਧ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਓ।" ਮਨੁ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਲ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਓ," ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਨੇ ਝੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।" ਜਦੋਂ ਮੱਛੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਨੁ ਨੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਮੱਛੀ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਈ ਹੈ। "ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਬੀਜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਮੱਛੀ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਿਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਮਨੁ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੋਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਮੱਛੀ, ਜੋ ਇਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਪਾਠ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਯਾਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਦਾਨਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਹਯਾਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਕਲਪ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੋਅਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੂਮਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੋਅਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੇਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬੋਅਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦਾ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਵਾਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।